Mở nắp bộ điều khiển van điện, bạn sẽ thấy một hàng cọc đấu dây đánh số và một sơ đồ dán bên trong nắp. Van có thể là loại 2 dây, 3 dây, có thêm dây báo trạng thái hoặc dây tín hiệu 4-20mA. Đấu sai có thể làm cháy tụ, cháy bo mạch hoặc van chạy ngược. Bài viết hướng dẫn cách đấu dây van điều khiển điện theo từng kiểu phổ biến.
An toàn trước khi đấu dây
- Ngắt aptomat nguồn cấp, kiểm tra lại bằng bút thử điện trước khi mở nắp bộ điều khiển.
- Đọc nhãn: điện áp (AC220V, AC24V, DC24V, DC12V), kiểu điều khiển (on/off hay tuyến tính) và số sơ đồ đấu dây.
- Luôn đấu theo sơ đồ dán trong nắp hoặc trong catalogue. Mỗi hãng, mỗi model có thể đánh số cọc khác nhau, các sơ đồ dưới đây là nguyên tắc chung.
Các kiểu đấu dây phổ biến
| Kiểu | Các dây chính | Cách điều khiển | Thường gặp ở |
|---|---|---|---|
| 3 dây on/off | Dây chung (N hoặc 0V), dây mở, dây đóng | Cấp điện vào dây mở thì van mở, vào dây đóng thì van đóng | Van bi, van bướm điều khiển điện công nghiệp |
| 3 dây, 1 tín hiệu | Dây nguồn thường trực, dây chung, dây tín hiệu | Có tín hiệu thì mở, mất tín hiệu thì đóng | Van bi điện mini, van nước dân dụng |
| 2 dây đảo cực (DC) | Hai dây nguồn DC | Đảo cực + và − để đổi chiều mở/đóng | Van bi điện mini 12V, 24V |
| 2 dây có hồi vị | Hai dây nguồn | Có điện thì mở; mất điện, lò xo hoặc tụ dự phòng đưa van về đóng | Van an toàn, van cần đóng khi mất điện |
| Tuyến tính | Dây nguồn, dây tín hiệu vào 4-20mA hoặc 0-10V, dây phản hồi | Độ mở tỷ lệ với tín hiệu | Điều khiển lưu lượng, nhiệt độ, áp suất |
Đấu dây van điện 3 dây on/off
Đây là kiểu phổ biến nhất trên van bi điều khiển điện và van bướm điều khiển điện dùng điện 220V.
- Dây chung (thường ký hiệu N hoặc COM): nối với dây trung tính.
- Dây mở (OPEN): nối với dây pha qua tiếp điểm “mở” của công tắc, rơ le hoặc PLC.
- Dây đóng (CLOSE): nối với dây pha qua tiếp điểm “đóng”.
Bên trong bộ điều khiển có công tắc hành trình tự ngắt động cơ khi van mở hết hoặc đóng hết, vì vậy có thể cấp điện duy trì vào dây mở hoặc dây đóng. Tuyệt đối không cấp điện đồng thời vào cả dây mở và dây đóng. Khi dùng hai rơ le, cần khóa chéo (interlock) để hai rơ le không thể cùng đóng.
Cách điều khiển đơn giản nhất là dùng công tắc xoay 3 vị trí: Mở – Dừng – Đóng.
Đấu dây tín hiệu báo trạng thái
Nhiều bộ điều khiển có thêm cọc báo trạng thái mở hết, đóng hết. Đây thường là tiếp điểm khô (không mang điện) của công tắc hành trình phụ. Nối các cọc này vào ngõ vào PLC hoặc đèn báo theo đúng điện áp cho phép của tiếp điểm. Cấu tạo công tắc hành trình, bo mạch, tụ điện xem bài electric actuator – bộ truyền động điện cho van.
Đấu dây van bi điện mini (12V, 24V, 220V)
Van bi điện mini thường có cáp liền 2, 3 hoặc 5 dây và in sẵn mã sơ đồ trên thân (ví dụ CR-01, CR-02, CR-03…). Mỗi mã tương ứng một kiểu điều khiển khác nhau, màu dây cũng khác nhau giữa các hãng. Hãy đối chiếu đúng mã sơ đồ trên thân van, không đấu theo màu dây của van khác.
- Loại 2 dây DC đảo cực: cần công tắc đảo chiều hoặc mạch cầu H để đổi cực.
- Loại 3 dây 1 tín hiệu: rất tiện khi điều khiển bằng phao điện, rơ le mực nước, bộ hẹn giờ.
- Loại 5 dây: có thêm 2 dây báo trạng thái mở, đóng.
Với ứng dụng van khóa nước, cấp nước bồn, xem thêm bài van khóa nước tự động. Tham khảo dòng van bi điều khiển điện 24VDC.
Đấu dây van điều khiển điện tuyến tính
- Nguồn: cấp đúng điện áp ghi trên nhãn (thường 24V AC/DC hoặc 220V AC).
- Tín hiệu vào: 4-20mA hoặc 0-10V từ PLC, bộ điều khiển PID. Chú ý cực + và −.
- Tín hiệu phản hồi: 4-20mA báo độ mở thực tế về PLC.
- Dùng cáp tín hiệu có chống nhiễu, nối đất vỏ chống nhiễu một đầu, không đi chung máng với cáp động lực.
- Chọn đúng kiểu tín hiệu bằng công tắc gạt hoặc cài đặt trên bo mạch, sau đó hiệu chỉnh điểm 0% và 100% theo hướng dẫn của hãng.
Khác biệt giữa hai kiểu điều khiển xem bài van điều khiển điện on/off và tuyến tính.
Lưu ý khi thi công
- Luồn cáp qua ốc siết cáp, siết chặt và đóng kín nắp có gioăng để giữ cấp bảo vệ chống nước.
- Đi cáp từ dưới lên, tạo một đoạn võng trước khi vào hộp để nước không chảy theo dây vào bên trong.
- Không lắp bộ điều khiển chúc ngược xuống dưới. Lắp ngoài trời nên có mái che.
- Trước khi cấp điện, dùng tay quay cơ (manual override) đưa van về giữa hành trình để thử chiều quay khi cấp điện lần đầu.
- Đấu dây tiếp địa cho bộ điều khiển dùng điện 220V.
Các lưu ý khi vận hành xem bài lưu ý khi sử dụng van điện.
Chạy thử sau khi đấu dây
- Cấp lệnh mở: van quay đúng chiều, dừng ở vị trí mở hết, đèn hoặc tín hiệu báo mở bật.
- Cấp lệnh đóng: van quay ngược lại, dừng ở vị trí đóng hết.
- Với van tuyến tính: cấp 4mA, 12mA, 20mA và kiểm tra van ở khoảng 0%, 50%, 100%.
- Nếu van chạy ngược, không dừng hoặc không chạy, ngắt điện và kiểm tra lại theo bài van điều khiển điện không hoạt động.
Câu hỏi thường gặp
Van điện 3 dây đấu như thế nào?
Một dây chung nối trung tính, một dây mở và một dây đóng. Cấp điện pha vào dây mở để van mở, vào dây đóng để van đóng. Không cấp điện vào cả hai dây cùng lúc. Luôn đối chiếu sơ đồ trong nắp vì cách đánh số cọc khác nhau giữa các hãng.
Có thể dùng phao điện để điều khiển van điện không?
Có. Van loại 3 dây 1 tín hiệu hoặc 2 dây có hồi vị phù hợp nhất, phao chỉ cần đóng ngắt một tiếp điểm. Với van 3 dây on/off, cần thêm rơ le để chuyển lệnh mở và đóng.
Đấu nhầm điện 220V vào van 24V có sao không?
Bo mạch, động cơ hoặc tụ điện gần như chắc chắn hỏng. Luôn kiểm tra điện áp trên nhãn trước khi cấp nguồn.
Tín hiệu 4-20mA và 0-10V khác nhau thế nào?
Cả hai đều là tín hiệu điều khiển tỷ lệ. Tín hiệu dòng 4-20mA ít bị suy hao trên đường dây dài và dễ phát hiện đứt dây (dòng về 0), nên phổ biến hơn trong công nghiệp. Tín hiệu 0-10V đơn giản, thường dùng cho khoảng cách ngắn.
Cần tư vấn van điều khiển điện?
Gửi cho Van Nước Việt Nam (Viva) ảnh nhãn và sơ đồ trong nắp bộ điều khiển, hoặc yêu cầu điều khiển của hệ thống, đội kỹ thuật sẽ hướng dẫn đấu dây và tư vấn van điều khiển bằng điện phù hợp. Gọi hoặc nhắn Zalo 0969 916 835, hoặc gửi yêu cầu qua trang liên hệ.
Xem tổng hợp tài liệu tại bài so sánh van điều khiển bằng điện và khí nén.
Xem thêm:
