Trên nhãn coil van điện từ, bộ truyền động điện hay hộp điều khiển thường có ký hiệu như IP65, IP67, IP68. Đây là cấp bảo vệ IP: mức độ vỏ thiết bị ngăn bụi và nước lọt vào bên trong. Chọn sai cấp IP là nguyên nhân phổ biến khiến van điện lắp ngoài trời, trong hố van hay khu vực rửa sàn bị chập, gỉ tiếp điểm và hỏng sớm.
Cấp bảo vệ IP là gì?
IP là viết tắt của Ingress Protection, được quy định trong tiêu chuẩn IEC 60529 (tại Việt Nam tương đương TCVN 4255). Mã IP gồm hai chữ số:
- Chữ số thứ nhất (0–6): mức bảo vệ chống vật rắn và bụi lọt vào.
- Chữ số thứ hai (0–8, thêm 9K): mức bảo vệ chống nước.
Số càng lớn, mức bảo vệ càng cao. Nếu một yếu tố không được thử nghiệm, chữ số đó được thay bằng chữ X, ví dụ IPX7 nghĩa là chỉ thử khả năng chống nước ngâm, không công bố mức chống bụi.
Bảng tra chữ số thứ nhất: chống vật rắn, bụi
| Chữ số | Mức bảo vệ |
|---|---|
| 0 | Không bảo vệ |
| 1 | Vật rắn lớn hơn 50 mm (mu bàn tay) |
| 2 | Vật rắn lớn hơn 12,5 mm (ngón tay) |
| 3 | Vật rắn lớn hơn 2,5 mm (dụng cụ, dây điện dày) |
| 4 | Vật rắn lớn hơn 1 mm (dây nhỏ, ốc vít nhỏ) |
| 5 | Chống bụi: bụi có thể lọt vào một ít nhưng không ảnh hưởng hoạt động |
| 6 | Kín bụi hoàn toàn |
Bảng tra chữ số thứ hai: chống nước
| Chữ số | Mức bảo vệ | Ví dụ môi trường |
|---|---|---|
| 0 | Không bảo vệ | Trong tủ điện khô |
| 1 | Nước nhỏ giọt thẳng đứng | Trong nhà, có thể ngưng tụ nhẹ |
| 2 | Nước nhỏ giọt khi thiết bị nghiêng 15° | Trong nhà |
| 3 | Nước phun dạng mưa, góc đến 60° | Mái che, hiên |
| 4 | Nước bắn tóe từ mọi hướng | Ngoài trời có mái che một phần |
| 5 | Tia nước từ vòi phun (đầu vòi 6,3 mm) | Ngoài trời, mưa tạt |
| 6 | Tia nước mạnh (đầu vòi 12,5 mm) | Khu vực rửa sàn bằng vòi, boong tàu |
| 7 | Ngâm tạm thời trong nước sâu đến 1 m, trong 30 phút | Hố van có thể bị ngập khi mưa lớn |
| 8 | Ngâm liên tục, độ sâu và thời gian do nhà sản xuất công bố (sâu hơn 1 m) | Thiết bị đặt chìm, hố van thường xuyên ngập |
| 9K | Tia nước áp lực cao, nhiệt độ cao | Rửa vệ sinh thiết bị thực phẩm bằng máy áp lực |
IP65, IP66, IP67, IP68 khác nhau thế nào?
Bốn cấp này đều kín bụi hoàn toàn (chữ số đầu là 6), chỉ khác mức chống nước:
- IP65: chịu tia nước từ vòi phun thông thường, mưa tạt. Phổ biến ở coil van điện từ có giắc cắm DIN (khi giắc đã lắp đủ gioăng và siết vít).
- IP66: chịu tia nước mạnh. Phù hợp khu vực rửa sàn bằng vòi áp lực, ngoài trời không mái che.
- IP67: chịu ngâm tạm thời đến 1 m trong 30 phút. Cấp phổ biến của bộ truyền động điện cho van bi, van bướm lắp ngoài trời.
- IP68: chịu ngâm liên tục theo điều kiện nhà sản xuất ghi trên tài liệu (ví dụ 3 m trong 72 giờ). Dùng cho thiết bị đặt trong hố van hay bể thường xuyên ngập.
Lưu ý: thử nghiệm ngâm (7, 8) và thử nghiệm tia nước (5, 6) là hai phép thử khác nhau. Thiết bị đạt IP67 chưa chắc chịu được tia nước mạnh như IP66. Thiết bị đạt cả hai sẽ ghi kép, ví dụ IP66/IP67.
Chọn cấp IP cho van điện từ và van điều khiển điện
| Vị trí lắp đặt | Cấp IP tối thiểu nên chọn |
|---|---|
| Trong nhà xưởng khô, trong tủ máy | IP54 |
| Trong nhà có hơi nước, khu vực bơm | IP65 |
| Ngoài trời, mưa nắng trực tiếp | IP65–IP67 (nên có mái che cho coil) |
| Khu vực rửa sàn bằng vòi áp lực | IP66 trở lên |
| Hố van có thể ngập khi mưa lớn | IP67 |
| Hố van, bể thường xuyên ngập | IP68 |
Với van điện từ, cấp IP thường là của coil và giắc điện, không phải của thân van. Khi chọn van theo môi trường hóa chất hoặc nhiệt độ, xem thêm cách chọn van điện từ và van điện từ chịu hóa chất. Với bộ truyền động điện, cấp IP được ghi trên nhãn vỏ hộp số, xem thêm bộ truyền động điện cho van.
Những lỗi làm mất cấp bảo vệ IP khi lắp đặt
- Không siết ốc siết cáp (cable gland) hoặc dùng cáp có đường kính nhỏ hơn dải kẹp của ốc siết cáp: nước theo vỏ cáp chảy vào hộp đấu dây.
- Thiếu hoặc lắp lệch gioăng giắc DIN trên coil van điện từ: coil IP65 trở thành gần như không có bảo vệ.
- Để hở lỗ luồn cáp dự phòng trên bộ truyền động, không bịt bằng nút bịt kín.
- Lắp đầu cáp hướng lên trên: nước mưa chảy dọc cáp vào giắc. Nên cho cáp đi xuống rồi vòng lên (tạo “võng nhỏ giọt”).
- Mở nắp hộp đấu dây khi trời mưa và đóng lại không đều vít, làm gioăng nắp không kín.
Ngoài ra, vỏ kín IP67 vẫn có thể đọng nước do ngưng tụ khi nhiệt độ ngày đêm chênh lệch lớn. Nhiều bộ truyền động điện có điện trở sưởi chống ngưng tụ, nên đấu điện cho bộ sưởi này khi lắp ngoài trời.
Cấp IP khác gì cấp cách điện và chống cháy nổ?
- Cấp IP chỉ nói về bụi và nước. Nó không nói về độ bền điện môi của lớp cách điện; phần này do vật liệu cách điện và cấp cách điện cuộn dây (ví dụ cấp F, cấp H) quyết định.
- Chống cháy nổ (Ex) là chứng nhận riêng cho khu vực có khí, hơi, bụi dễ cháy. Thiết bị IP68 không có nghĩa là được dùng trong khu vực nguy hiểm cháy nổ.
- NEMA là hệ phân loại vỏ của Mỹ. NEMA 4X tương đương khoảng IP66 nhưng còn yêu cầu chống ăn mòn; hai hệ không quy đổi chính xác một – một.
Câu hỏi thường gặp
IP65 có dùng ngoài trời được không?
Được, IP65 chịu mưa tạt và tia nước thông thường. Tuy nhiên nên có mái che cho coil van điện từ để giảm nắng nóng và nước đọng, và đảm bảo giắc điện, ốc siết cáp được lắp kín.
IP67 và IP68 cái nào cao hơn?
IP68 chịu ngâm nước lâu hơn và sâu hơn IP67. Nhưng IP68 không có độ sâu cố định; phải đọc điều kiện nhà sản xuất công bố (độ sâu, thời gian) để biết có đáp ứng hố van của mình không.
Van điện từ IP65 bị ngập nước có hỏng không?
Có nguy cơ cao. IP65 không được thử ngâm nước, nước có thể lọt vào giắc và coil gây chập hoặc cháy coil. Nếu vị trí lắp có thể ngập, nên chọn coil IP67/IP68 hoặc nâng vị trí lắp van.
Chữ X trong IPX7 nghĩa là gì?
Chữ X nghĩa là chỉ tiêu đó không được thử nghiệm hoặc không công bố. IPX7 chỉ cho biết khả năng chịu ngâm nước tạm thời, không cho biết mức chống bụi.
Cần tư vấn van điện theo môi trường lắp đặt?
Gửi cho Van Nước Việt Nam (Viva) vị trí lắp (trong nhà, ngoài trời, hố van), lưu chất và điện áp điều khiển, đội kỹ thuật sẽ đề xuất van điện từ hoặc van điều khiển bằng điện có cấp IP phù hợp. Gọi hoặc nhắn Zalo 0969 916 835, hoặc gửi yêu cầu qua trang liên hệ.
Xem thêm kiến thức điện tại bài dòng điện là gì và điện AC và DC khác nhau thế nào.
