Khi van điện từ không mở hoặc van điều khiển điện không quay, câu hỏi đầu tiên là: có điện tới van không, và coil hay động cơ còn tốt không? Đồng hồ vạn năng trả lời được cả hai câu hỏi đó trong vài phút. Bài viết hướng dẫn cách dùng đồng hồ vạn năng đo điện áp, điện trở, thông mạch và cách áp dụng để kiểm tra coil van.
Đồng hồ vạn năng là gì? Các thang đo cần biết
Đồng hồ vạn năng (multimeter) là dụng cụ đo nhiều đại lượng điện trong một thiết bị. Hiện nay phổ biến loại hiển thị số; loại kim vẫn được dùng nhưng khó đọc hơn. Các thang đo thường dùng khi làm việc với van điện:
| Ký hiệu trên núm xoay | Đại lượng | Dùng để |
|---|---|---|
| V~ hoặc VAC | Điện áp xoay chiều | Đo nguồn 220VAC, 24VAC cấp cho van |
| V⎓ hoặc VDC | Điện áp một chiều | Đo nguồn 12VDC, 24VDC, adapter, ắc quy |
| Ω | Điện trở | Đo điện trở coil, kiểm tra đứt, chập cuộn dây |
| Biểu tượng loa / diode | Thông mạch | Kiểm tra dây, tiếp điểm công tắc hành trình, cầu chì |
| A, mA | Dòng điện | Đo dòng tiêu thụ (mắc nối tiếp, ít dùng khi kiểm tra van) |
Ý nghĩa các đại lượng xem tại bài điện áp và cường độ dòng điện.
Nguyên tắc an toàn khi dùng đồng hồ vạn năng
- Dùng đồng hồ có cấp an toàn phù hợp (ví dụ CAT III 600V cho tủ điện công nghiệp) và que đo còn nguyên vỏ cách điện.
- Chọn đúng thang đo trước khi chạm que. Đặt nhầm thang điện trở hoặc dòng điện rồi đo vào nguồn 220V có thể làm hỏng đồng hồ và gây nguy hiểm.
- Không đo điện trở, thông mạch khi mạch đang có điện. Phải ngắt nguồn và chờ vài giây trước khi đo.
- Khi đo điện áp 220V, cầm que phía sau gờ chắn tay, không chạm vào đầu kim loại.
- Nếu chưa biết điện áp, bắt đầu ở thang lớn nhất (hoặc dùng chế độ tự động chọn thang).
Cách đo điện áp
- Cắm que đen vào lỗ COM, que đỏ vào lỗ VΩ.
- Xoay núm về V~ (nguồn xoay chiều) hoặc V⎓ (nguồn một chiều). Xem cách phân biệt tại bài điện AC và DC.
- Chạm hai que vào hai điểm cần đo (ví dụ hai cực nguồn cấp cho van). Với điện DC, nếu màn hình hiện dấu trừ nghĩa là đảo cực que đo, giá trị vẫn đúng.
- Đọc giá trị và so với điện áp định mức ghi trên nhãn thiết bị. Coil van thường chịu được dao động khoảng ±10%.
Cách đo điện trở và thông mạch
- Ngắt nguồn điện, tháo thiết bị cần đo khỏi mạch (ví dụ rút giắc coil).
- Que đen ở COM, que đỏ ở VΩ, xoay núm về Ω (hoặc thông mạch).
- Chạm hai que vào nhau: màn hình hiện gần 0 Ω, chế độ thông mạch phát tiếng bíp. Đây là bước kiểm tra đồng hồ và que đo.
- Chạm hai que vào hai đầu cần đo và đọc giá trị. Màn hình hiện OL (hoặc 1 ở cột trái) nghĩa là hở mạch, điện trở vượt thang đo.
Kiểm tra coil van điện từ bằng đồng hồ vạn năng
Bước 1: Kiểm tra điện cấp tới coil
Rút giắc coil, đặt đồng hồ ở thang điện áp đúng loại (AC hoặc DC), đo hai chân nguồn trong giắc khi bộ điều khiển đang ra lệnh mở van. Không có điện hoặc điện áp thấp hơn nhiều so với định mức: lỗi ở dây, công tắc, rơ le, bộ hẹn giờ hoặc bộ nguồn, không phải ở van.
Bước 2: Đo điện trở coil
Ngắt điện, đo điện trở giữa hai chân coil (không đo chân tiếp địa):
| Kết quả | Kết luận |
|---|---|
| OL (vô cùng lớn) | Coil đứt dây bên trong, cần thay coil |
| Gần 0 Ω hoặc thấp hơn nhiều so với coil cùng loại | Chập vòng dây, coil sẽ nóng và cháy, cần thay |
| Nằm trong khoảng của coil cùng mã còn tốt | Coil bình thường, kiểm tra tiếp phần cơ (lõi, màng van) |
Giá trị tham khảo cho coil DC: điện trở xấp xỉ U²/P. Ví dụ coil 24VDC 10 W có điện trở khoảng 24² / 10 ≈ 58 Ω; coil 12VDC 10 W khoảng 14 Ω. Với coil AC, điện trở đo bằng đồng hồ vạn năng thấp hơn nhiều so với U²/P vì dòng AC còn bị giới hạn bởi cảm kháng; cách chính xác nhất là so với coil cùng mã còn tốt hoặc thông số của hãng.
Bước 3: Kiểm tra cách điện với vỏ
Đo điện trở giữa từng chân coil với vỏ kim loại hoặc chân tiếp địa: phải hiện OL. Nếu có giá trị điện trở, cách điện coil đã hỏng (thường do nước lọt vào), có nguy cơ rò điện ra vỏ van. Đồng hồ vạn năng chỉ phát hiện được hỏng nặng; để đo chính xác điện trở cách điện cần dùng mê-gôm-mét.
Coil tốt mà van vẫn không hoạt động, xem tiếp các bước tại bài van điện từ không đóng, không mở. Nguyên nhân coil hỏng xem tại bài coil van điện từ bị cháy; coil thay thế tham khảo cuộn hút van điện từ 220V.
Kiểm tra van điều khiển điện (bộ truyền động)
- Đo điện áp tại cầu đấu của bộ truyền động khi ra lệnh mở và lệnh đóng. Van 3 dây có hai dây lệnh riêng; đo từng dây với dây chung.
- Kiểm tra công tắc hành trình bằng chế độ thông mạch: ở vị trí mở hết, tiếp điểm hành trình mở phải hở (OL) để ngắt động cơ; ở giữa hành trình phải thông.
- Kiểm tra cầu chì, tụ khởi động (với động cơ AC một pha) nếu bộ truyền động có điện nhưng động cơ chỉ kêu mà không quay.
Sơ đồ dây tham khảo tại bài cách đấu dây van điện từ và các bước xử lý tại bài van điều khiển điện không hoạt động.
Câu hỏi thường gặp
Đo coil van điện từ 220V bao nhiêu ôm là tốt?
Không có một con số chung, vì phụ thuộc công suất và hãng. Coil 220VAC công suất nhỏ thường đo được từ vài trăm đến vài nghìn ôm. Cách chắc chắn là so với coil cùng mã còn tốt; OL là đứt, gần 0 Ω là chập.
Có đo coil khi đang cấp điện được không?
Không được đo điện trở khi đang có điện, sẽ cho kết quả sai và có thể hỏng đồng hồ. Khi có điện chỉ đo điện áp; muốn đo điện trở phải ngắt nguồn và rút giắc.
Đồng hồ hiện OL nghĩa là gì?
OL (Over Load) nghĩa là giá trị vượt thang đo. Ở thang điện trở, OL thường nghĩa là hở mạch: dây đứt, coil đứt hoặc tiếp điểm đang mở.
Đo điện áp tại giắc đủ 24V mà van không mở là do đâu?
Điện áp đủ khi không tải chưa chắc đủ khi có tải. Hãy đo khi giắc đang cắm vào coil; nếu điện áp tụt mạnh thì nguồn yếu hoặc dây quá dài. Nếu điện áp vẫn đủ, lỗi nằm ở coil hoặc phần cơ của van.
Cần hỗ trợ kiểm tra, thay coil van?
Gửi cho Van Nước Việt Nam (Viva) ảnh nhãn coil, điện áp và kết quả đo, đội kỹ thuật sẽ tư vấn thay coil hoặc thay van điện từ phù hợp. Gọi hoặc nhắn Zalo 0969 916 835, hoặc gửi yêu cầu qua trang liên hệ.
Xem thêm kiến thức điện tại bài dòng điện là gì.
