Cấp điện mà nước không chảy. Ngắt điện rồi mà nước vẫn rỉ qua. Van kêu rè rè suốt ngày. Đó là những biểu hiện thường gặp khi van điện từ không hoạt động đúng. Phần lớn nguyên nhân có thể xác định bằng vài bước kiểm tra đơn giản trước khi quyết định vệ sinh, thay coil hay thay van.
An toàn trước khi kiểm tra
- Ngắt điện mạch điều khiển trước khi tháo giắc, tháo coil.
- Đóng van chặn phía trước, xả áp trước khi mở nắp van.
- Không cấp điện cho coil khi đã tháo coil ra khỏi ống lõi. Coil AC sẽ nóng và cháy trong thời gian ngắn.
Bảng chẩn đoán nhanh
| Hiện tượng | Nguyên nhân thường gặp | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Cấp điện, van không mở | Mất điện, sai điện áp; coil cháy; áp suất dưới mức tối thiểu; lỗ dẫn hướng tắc; lõi kẹt cặn | Đo điện áp, kiểm tra coil, kiểm tra áp suất nguồn, vệ sinh van |
| Ngắt điện, van không đóng hoặc đóng không kín | Cặn kẹt màng; lỗ cân bằng trên màng bị tắc; màng rách; lò xo yếu; lắp ngược chiều; dòng rò giữ van | Vệ sinh màng, thông lỗ cân bằng, thay màng, lắp đúng chiều |
| Van đóng mở chập chờn | Điện áp thấp, tiếp xúc giắc kém; áp suất dao động quanh mức tối thiểu | Siết lại giắc, kiểm tra nguồn và áp suất |
| Kêu rè, rung (điện AC) | Lõi hoặc ống lõi bẩn; vòng chống rung trên lõi bị gãy; điện áp thấp; coil lắp lỏng | Vệ sinh lõi, siết đai giữ coil, thay lõi nếu hỏng vòng chống rung |
| Đường ống đập mạnh khi van đóng | Van đóng nhanh gây búa nước, áp lực cao | Giảm áp, lắp bình tích áp hoặc dùng van đóng chậm |
| Coil quá nóng, có mùi khét | Sai điện áp, cấp điện liên tục, nhiệt độ môi trường cao, lõi kẹt | Xử lý nguyên nhân rồi thay coil |
Bước 1: Kiểm tra phần điện
- Đo điện áp tại giắc khi bộ điều khiển đang ra lệnh mở. Không có điện áp: lỗi nằm ở mạch điều khiển (công tắc, hẹn giờ, phao, rơ le), không phải ở van.
- So với nhãn coil: điện áp thấp hơn khoảng 10% so với định mức có thể khiến van hút yếu, đặc biệt van có áp suất cao.
- Kiểm tra từ tính: khi coil có điện, đưa một đầu tua vít sắt lại gần đỉnh ống lõi. Có lực hút là coil đang hoạt động.
- Đo điện trở coil (đã ngắt điện): đồng hồ báo hở mạch là coil đứt; điện trở rất nhỏ so với coil cùng loại là coil chạm chập. Cả hai trường hợp đều phải thay coil.
Nguyên nhân khiến coil cháy và cách phòng tránh xem bài nguyên nhân coil van điện từ bị cháy. Coil thay thế phải cùng điện áp, cùng kích thước lỗ ống lõi, tham khảo cuộn hút van điện từ 220V.
Bước 2: Van có điện nhưng không mở
- Áp suất nguồn quá thấp: van tác động gián tiếp cần chênh áp tối thiểu để nâng màng. Nước từ bồn mái, đường ống cuối nguồn thường không đủ áp. Giải pháp: dùng van tác động trực tiếp hoặc bán trực tiếp.
- Lỗ dẫn hướng (pilot) bị tắc: cặn bẩn chặn lỗ nhỏ ở tâm màng, màng không mở dù lõi đã được hút.
- Lõi kẹt trong ống lõi: do cặn, gỉ hoặc lắp coil chúc xuống dưới.
- Lắp ngược chiều mũi tên.
Vai trò của lỗ dẫn hướng và màng trong van gián tiếp xem bài nguyên lý hoạt động của van điện từ.
Bước 3: Ngắt điện nhưng van không đóng
- Cặn, dị vật kẹt giữa màng và đế van: nguyên nhân phổ biến nhất, nhất là đường ống không có lọc.
- Lỗ cân bằng trên màng bị tắc: áp suất không vào được khoang trên màng nên màng không ép xuống được.
- Màng rách, biến dạng do lão hóa, nhiệt độ vượt mức cho phép hoặc hóa chất không tương thích.
- Lò xo lõi yếu, gãy.
- Nút vặn tay (manual override) đang ở vị trí mở trên một số dòng van.
- Dòng rò từ bộ điều khiển: công tắc có đèn báo, rơ le bán dẫn có thể để lại dòng nhỏ giữ lõi. Kiểm tra bằng cách tháo hẳn dây khỏi coil.
- Áp suất phía sau lớn hơn phía trước (áp ngược): van điện từ thông thường không chặn được chiều ngược.
Cách vệ sinh van điện từ
- Ngắt điện, đóng van chặn, xả áp.
- Tháo đai giữ, rút coil ra khỏi ống lõi. Đặt coil ở nơi khô ráo.
- Tháo các vít nắp van, nhấc nắp cùng ống lõi, lõi và lò xo. Ghi nhớ thứ tự, chiều đặt màng.
- Rửa màng, đế van, lõi bằng nước sạch. Thông lỗ cân bằng và lỗ dẫn hướng bằng sợi dây mảnh, không dùng mũi khoan hay vật cứng làm to lỗ.
- Kiểm tra màng có rách, chai cứng không. Màng hỏng nên thay bằng bộ phụ tùng đúng mã.
- Lắp lại đúng chiều, siết vít đều theo hình chéo, lắp coil, mở van chặn và chạy thử.
Để hạn chế lặp lại, nên lắp lọc Y phía trước van và kiểm tra lại cách lắp đặt theo bài cách đấu dây và lắp đặt van điện từ.
Van kêu rè và đập ống
Van dùng điện AC có một vòng đồng nhỏ trên đỉnh lõi gọi là vòng chống rung. Khi vòng này gãy hoặc lõi bám bẩn, van sẽ kêu rè khi mở. Vệ sinh lõi và ống lõi; nếu vòng chống rung hỏng, thay lõi hoặc thay van. Dùng coil DC cũng giúp hạn chế tiếng rè.
Tiếng đập mạnh trên đường ống mỗi khi van đóng là hiện tượng búa nước do dòng chảy bị chặn đột ngột. Xem cách xử lý tại bài hiện tượng búa nước.
Khi nào nên thay van mới?
- Thân van nứt, ren hỏng.
- Màng hỏng nhưng không có phụ tùng thay thế đúng mã.
- Đế van bị ăn mòn, xước sâu, thay màng vẫn rò.
- Van đã dùng sai lưu chất hoặc sai nhiệt độ. Nên chọn lại loại van phù hợp thay vì thay đúng mã cũ.
Tránh lặp lại các lỗi phổ biến qua bài những sai lầm khi sử dụng van điện từ.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết van điện từ bị cháy coil?
Coil cháy thường có mùi khét, vỏ nhựa biến màu hoặc phồng. Khi cấp đúng điện áp, đưa tua vít sắt lại gần đỉnh ống lõi không thấy lực hút. Đo điện trở coil báo hở mạch hoặc chập là chắc chắn coil đã hỏng.
Van điện từ cấp điện nghe tiếng tách nhưng nước không chảy là do đâu?
Coil vẫn hoạt động, lõi đã được hút. Nguyên nhân thường là áp suất nguồn thấp hơn mức tối thiểu của van gián tiếp, lỗ dẫn hướng trên màng bị tắc hoặc van lắp ngược chiều.
Van điện từ bị rỉ nước khi đóng có sửa được không?
Phần lớn sửa được bằng cách vệ sinh màng, đế van và thông lỗ cân bằng. Nếu màng rách hoặc đế van bị xước, cần thay màng hoặc thay van.
Van điện từ kêu rè có nguy hiểm không?
Không nguy hiểm ngay nhưng là dấu hiệu lõi bẩn, điện áp thấp hoặc vòng chống rung hỏng. Để lâu coil sẽ nóng hơn bình thường và giảm tuổi thọ, nên kiểm tra sớm.
Cần thay van hoặc coil?
Gửi ảnh nhãn van, nhãn coil và mô tả hiện tượng cho Van Nước Việt Nam (Viva), đội kỹ thuật sẽ tư vấn sửa, thay coil hay thay van điện từ mới. Gọi hoặc nhắn Zalo 0969 916 835, hoặc gửi yêu cầu qua trang liên hệ.
Xem tổng hợp tài liệu tại bài các loại van điện từ.
