Nhiều sự cố máy bơm như không lên nước, mất mồi, rung, kêu, ống kêu “cạch” khi tắt bơm không do bơm hỏng mà do lắp sai van và phụ kiện quanh bơm. Bài viết đưa ra sơ đồ lắp đặt máy bơm nước chuẩn cho đầu hút và đầu đẩy, giải thích tác dụng của từng van và các lỗi lắp đặt hay gặp.
Sơ đồ tổng quát
Theo chiều nước đi, một cụm bơm nước sạch đầy đủ gồm:
- Đầu hút: rọ bơm (nếu bơm đặt cao hơn mặt nước) hoặc van khóa (nếu bể cao hơn bơm) → ống hút → lọc Y (nếu cần) → côn thu lệch tâm → khớp nối mềm → cửa hút bơm.
- Đầu đẩy: cửa đẩy bơm → khớp nối mềm → côn mở → đồng hồ áp suất → van 1 chiều → van khóa → ống đẩy.
Thứ tự “van 1 chiều trước, van khóa sau” giúp có thể đóng van khóa để tháo, sửa van 1 chiều mà không phải xả hết nước trong ống đẩy.
Đầu hút: lắp sao cho bơm không mất mồi
Bơm đặt cao hơn mặt nước (bơm hút)
- Lắp rọ bơm (van 1 chiều có lưới lọc) ở cuối ống hút để giữ nước trong ống khi bơm dừng, không phải mồi lại. Đặt rọ cách đáy bể đủ xa để không hút bùn cặn, và ngập đủ sâu dưới mặt nước thấp nhất để không hút xoáy khí.
- Chiều cao hút thực tế nên giữ trong khoảng vài mét; lý thuyết tối đa khoảng 10 m nhưng thực tế thấp hơn nhiều do tổn thất và hiện tượng xâm thực. Xem chiều cao hút cho phép trong catalogue bơm.
- Ống hút phải kín khí tuyệt đối: chỉ một mối ren hở cũng làm bơm mất mồi, chạy không lên nước.
Bể cao hơn bơm (bơm có cột áp dương)
Không cần rọ bơm. Lắp van cổng hoặc van bướm ở đầu hút để cô lập bơm khi sửa chữa; van này luôn mở hoàn toàn khi bơm chạy, không dùng để điều chỉnh lưu lượng.
Quy tắc chung cho ống hút
- Cỡ ống hút bằng hoặc lớn hơn cửa hút của bơm; ống hút nhỏ làm tăng tổn thất và gây xâm thực.
- Dùng côn thu lệch tâm, phía phẳng ở trên, để không tạo túi khí ngay trước cửa hút.
- Ống hút đi dốc lên dần về phía bơm, không có đoạn võng hoặc gồ cao giữ khí.
- Tránh đặt co ngay sát cửa hút; nên có đoạn ống thẳng trước bơm.
- Lọc Y ở đầu hút chỉ dùng khi nước có cặn và phải vệ sinh thường xuyên, vì lọc bẩn làm bơm thiếu nước hút.
Đầu đẩy: chống dòng chảy ngược và búa nước
- Van 1 chiều: ngăn nước trong ống đẩy chảy ngược về làm bơm quay ngược khi dừng. Với đường ống đứng cao hoặc dài, nên dùng van 1 chiều lò xo đóng êm thay vì lá lật để tránh búa nước. So sánh hai loại xem bài van 1 chiều lá lật và lò xo; chiều lắp đúng xem bài cách lắp van 1 chiều.
- Van khóa (van cổng, van bướm): cô lập bơm khi bảo dưỡng. Có thể khép bớt khi khởi động bơm lớn rồi mở dần.
- Đồng hồ áp suất: lắp giữa bơm và van 1 chiều để đọc áp suất bơm tạo ra; nên có van khóa nhỏ cho đồng hồ. Đối chiếu với đường đặc tính bơm để biết bơm có chạy đúng điểm làm việc.
Khớp nối mềm và giá đỡ ống
Lắp khớp nối mềm ở cả đầu hút và đầu đẩy để cách ly rung của bơm với đường ống, bù sai lệch nhỏ khi lắp. Đường ống và van phải có giá đỡ riêng, không để trọng lượng ống, van đè lên thân bơm; khớp nối mềm không thay thế được giá đỡ.
Bơm tự động: bình tích áp, công tắc áp và phao
- Bình tích áp và công tắc áp suất ở đầu đẩy giúp bơm không bật tắt liên tục khi mở vòi nhỏ.
- Phao điện ở bể hút để ngắt bơm khi cạn nước (chống chạy khô), và ở bể trên mái để bật tắt bơm theo mực nước.
- Đường cấp vào bể hút nên có van phao để tự ngắt khi đầy.
Hai bơm chạy luân phiên hoặc song song
Mỗi bơm phải có van 1 chiều và van khóa riêng trên đầu đẩy trước khi nhập vào ống chung. Thiếu van 1 chiều, nước từ bơm đang chạy sẽ chảy ngược qua bơm đang dừng. Đầu hút mỗi bơm cũng nên có van khóa riêng để tháo một bơm mà bơm kia vẫn chạy. Cách bố trí bơm và van trong tòa nhà xem bài hệ thống cấp nước tòa nhà.
Lỗi lắp đặt thường gặp
| Hiện tượng | Nguyên nhân thường gặp |
|---|---|
| Bơm chạy không lên nước, phải mồi lại liên tục | Ống hút hở khí, rọ bơm kẹt hoặc hở, túi khí ở côn thu đồng tâm |
| Bơm kêu lạo xạo như sỏi, rung | Xâm thực do ống hút nhỏ, chiều cao hút lớn, lọc hút bẩn |
| Ống kêu “cạch” khi tắt bơm | Van 1 chiều lá lật đóng sập, cần van lò xo đóng êm |
| Bơm quay ngược khi dừng | Thiếu hoặc hỏng van 1 chiều đầu đẩy |
| Bơm bật tắt liên tục | Bình tích áp mất khí, rò rỉ phía sau, van 1 chiều không kín |
Câu hỏi thường gặp
Van 1 chiều lắp trước hay sau van khóa ở đầu đẩy?
Lắp van 1 chiều trước, gần bơm hơn; van khóa sau. Khi cần sửa van 1 chiều, chỉ cần đóng van khóa mà không phải xả nước trong ống đẩy.
Có cần rọ bơm không?
Cần khi bơm đặt cao hơn mặt nước, để giữ nước trong ống hút. Khi bể cao hơn bơm, nước tự chảy vào bơm nên không cần rọ bơm, chỉ cần van khóa đầu hút.
Ống hút có được nhỏ hơn cửa hút bơm không?
Không nên. Ống hút nhỏ làm tăng tổn thất, giảm áp suất tại cửa hút và dễ gây xâm thực. Ống hút nên bằng hoặc lớn hơn cửa hút, nối bằng côn thu lệch tâm.
Vì sao phải lắp khớp nối mềm cho máy bơm?
Để cách ly rung của bơm với đường ống, giảm ồn và tránh nứt mối nối. Khớp nối mềm không chịu tải trọng ống, nên vẫn cần giá đỡ ống riêng.
Cần tư vấn van cho cụm máy bơm?
Gửi cho Van Nước Việt Nam (Viva) cỡ cửa hút, cửa đẩy, lưu lượng, cột áp bơm và sơ đồ đặt bơm để được tư vấn van 1 chiều, rọ bơm, van khóa, khớp nối mềm và đồng hồ phù hợp. Gọi hoặc nhắn Zalo 0969 916 835, hoặc gửi yêu cầu qua trang liên hệ. Nguyên nhân nước yếu trong nhà xem bài áp lực nước.
