Van 1 chiều lá lật và van 1 chiều lò xo là hai loại phổ biến nhất trên các hệ thống cấp nước, trạm bơm và tòa nhà. Cả hai cùng ngăn dòng chảy ngược, nhưng cách đóng mở khác nhau nên phù hợp với những vị trí khác nhau. Chọn sai loại là nguyên nhân hàng đầu của tiếng đập khi dừng bơm và van không đóng.
Bài viết so sánh van 1 chiều lá lật và lò xo về cấu tạo, nguyên lý, tư thế lắp, tổn thất áp, khả năng chống búa nước và đưa ra gợi ý chọn theo từng tình huống.
Van 1 chiều lá lật là gì?
Van 1 chiều lá lật (swing check valve) có một đĩa van (lá van) treo trên chốt ở phía trên thân. Khi nước chảy theo chiều thuận, áp lực đẩy lá van xoay lên, mở đường cho dòng chảy. Khi dòng chảy dừng hoặc đảo chiều, lá van rơi xuống nhờ trọng lượng của chính nó và áp lực ngược, ép kín vào mặt tựa.
- Lòng van gần như thông thẳng khi mở hoàn toàn, nên tổn thất áp nhỏ.
- Dạng nối ren cho cỡ nhỏ (ví dụ van lá lật inox nối ren H14) và nối bích cho cỡ lớn, thân gang, thép hoặc inox.
- Có loại kẹp wafer một lá lật (cửa lật) gọn nhẹ hơn.
Van 1 chiều lò xo là gì?
Van 1 chiều lò xo có đĩa van được lò xo đẩy về vị trí đóng. Dòng chảy thuận phải thắng lực lò xo để đẩy đĩa mở. Khi dòng chảy giảm, lò xo kéo đĩa về đóng ngay, trước cả khi dòng đảo chiều.
- Đóng nhanh, hành trình đĩa ngắn nên ít gây đập.
- Không phụ thuộc trọng lực, lắp được ở nhiều tư thế.
- Dạng ren cho cỡ nhỏ (inox, đồng), dạng kẹp wafer hoặc bích cho cỡ lớn. Van cối (silent check) và van cánh bướm đĩa đôi có lò xo cũng thuộc nhóm đóng nhanh nhờ lò xo.
Bảng so sánh van 1 chiều lá lật và lò xo
| Tiêu chí | Lá lật | Lò xo |
|---|---|---|
| Cơ chế đóng | Trọng lực + áp lực ngược | Lực lò xo (+ áp lực ngược) |
| Tốc độ đóng | Chậm hơn, hành trình dài | Nhanh, hành trình ngắn |
| Tiếng đập khi dừng bơm | Dễ xảy ra ở hệ thống cột áp cao, ống dài | Ít hơn rõ rệt |
| Tổn thất áp khi mở | Thấp | Cao hơn, do phải thắng lực lò xo |
| Tư thế lắp | Ống ngang; ống đứng chỉ khi dòng đi lên và hãng cho phép | Ngang và đứng (dòng đi lên); dòng đi xuống tùy hãng |
| Lưu chất có cặn, rác | Chịu tốt hơn, lòng van thông thoáng | Dễ kẹt cặn ở lò xo và dẫn hướng đĩa |
| Kích thước, trọng lượng | Lớn, nặng hơn (dạng bích) | Gọn hơn, nhất là dạng wafer |
| Bảo trì | Mở nắp kiểm tra lá van, chốt | Theo dõi lò xo; dạng ren nhỏ thường thay cả van |
Khi nào chọn van 1 chiều lá lật?
- Đường ống nằm ngang, áp thấp đến trung bình, đường ống không quá dài.
- Nước thải, nước có cặn, rác nhỏ: lòng van thông thoáng ít bị kẹt.
- Cần tổn thất áp thấp, ví dụ bơm có cột áp hạn chế.
- Đường xả, chống chảy ngược ở cửa thoát.
Tham khảo dòng van 1 chiều lá lật.
Khi nào chọn van 1 chiều lò xo?
- Đầu đẩy bơm tăng áp, trạm bơm tòa nhà cao tầng, hệ thống từng bị đập khi dừng bơm.
- Ống đứng có dòng đi lên, hoặc vị trí không đủ chỗ cho van lá lật.
- Nước sạch, ít cặn.
- Hệ thống nhạy với tiếng ồn: chung cư, khách sạn, bệnh viện.
Tham khảo dòng van 1 chiều lò xo và van 1 chiều cối H71 (loại đóng êm, giảm búa nước).
Liên quan tới hiện tượng búa nước
Khi bơm dừng, cột nước chảy ngược. Van đóng càng chậm thì dòng ngược càng có thời gian tăng tốc, và cú đóng cuối cùng càng mạnh. Đây là lý do van lò xo, van giảm chấn thường được khuyên dùng cho trạm bơm có cột áp cao. Cơ chế và các giải pháp tổng thể được trình bày trong bài hiện tượng búa nước.
Dù chọn loại nào, van cũng cần lắp đúng chiều, đúng tư thế và cách xa đầu bơm, co, tê một khoảng phù hợp. Xem chi tiết trong bài cách lắp van 1 chiều. Các tiêu chí chọn khác (vật liệu, áp suất, xuất xứ) có trong bài tiêu chí lựa chọn van 1 chiều; cách đọc mã sản phẩm xem bài mã van 1 chiều.
Câu hỏi thường gặp
Van 1 chiều lá lật hay lò xo tốt hơn?
Không có loại tốt hơn tuyệt đối. Lá lật có tổn thất áp thấp, chịu cặn tốt, hợp ống ngang. Lò xo đóng nhanh, ít đập, lắp được ống đứng. Chọn theo vị trí lắp và đặc điểm hệ thống.
Van lò xo có làm giảm áp lực nước không?
Có, một phần nhỏ, vì dòng chảy phải thắng lực lò xo để mở van. Với bơm áp thấp hoặc hệ thống tự chảy (từ bồn mái), nên kiểm tra áp mở của van hoặc chọn loại lá lật.
Bơm giếng nên dùng van lá lật hay lò xo?
Ở cuối ống hút đặt dưới nước, dùng rọ bơm. Trên đầu đẩy, nếu ống đứng dòng đi lên hoặc hay bị đập khi dừng bơm, van lò xo thường phù hợp hơn.
Cần tư vấn chọn van 1 chiều?
Gửi cỡ ống, vị trí lắp (ngang hay đứng), lưu chất và thông số bơm cho Van Nước Việt Nam (Viva) để được tư vấn loại van phù hợp. Gọi hoặc nhắn Zalo 0969 916 835, hoặc gửi yêu cầu qua trang liên hệ.
Xem tổng hợp tài liệu tại bài các loại van 1 chiều.
