Bơm vừa dừng thì đồng hồ áp tụt dần về 0. Đường ống đập “cạch” một tiếng mỗi lần ngắt bơm. Bơm chạy mà van kêu lạch cạch liên tục. Đây là những dấu hiệu quen thuộc của van 1 chiều bị hỏng hoặc làm việc sai điều kiện.
Bài viết tổng hợp các sự cố thường gặp ở van 1 chiều, cách nhận biết, nguyên nhân và cách khắc phục, giúp bạn xác định nên vệ sinh, sửa hay thay van mới.
An toàn trước khi kiểm tra
- Tắt bơm, khóa nguồn điện bơm và treo biển cảnh báo.
- Đóng van chặn phía sau van 1 chiều, xả áp đoạn ống giữa bơm và van chặn trước khi tháo nắp hoặc nới bu lông.
- Với đường hơi, nước nóng: chờ nguội hoàn toàn.
Bảng chẩn đoán nhanh
| Hiện tượng | Nguyên nhân thường gặp | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Rò ngược: dừng bơm thì áp tụt, nước chảy về bể | Dị vật kẹt; gioăng, mặt tựa mòn; lá van kẹt chốt; lò xo gãy | Vệ sinh, thay gioăng/lò xo hoặc thay van |
| Đập mạnh khi dừng bơm | Van đóng chậm, nước dội ngược đập lá van; búa nước | Đổi sang van đóng nhanh (lò xo, giảm chấn), xử lý búa nước |
| Kêu lạch cạch, rung khi bơm chạy | Van quá lớn so với lưu lượng; lắp sát bơm, co; lưu lượng dao động | Chọn lại cỡ van, dời vị trí lắp |
| Không lên nước, áp đầu đẩy cao | Lắp ngược chiều; đĩa kẹt đóng; lò xo quá cứng | Kiểm tra mũi tên, vệ sinh, thay van phù hợp |
| Van không đóng | Lắp sai tư thế (lá lật trên ống đứng dòng xuống); dị vật | Lắp lại đúng tư thế hoặc đổi loại van |
| Rò ra ngoài ở nắp, mặt bích | Gioăng nắp hỏng; bu lông lỏng; siết lệch | Thay gioăng, siết chéo đều |
1. Van 1 chiều bị rò ngược
Đây là lỗi phổ biến nhất. Dấu hiệu: sau khi dừng bơm, áp suất trên đồng hồ phía sau van giảm dần; với bơm tăng áp, bơm tự khởi động lại liên tục dù không ai dùng nước; với bơm giếng, ống đẩy bị mất nước mồi.
Dị vật kẹt giữa đĩa và mặt tựa
Cát, sỏi, cặn gỉ, mẩu băng tan sau thi công là nguyên nhân hàng đầu. Tháo van, vệ sinh mặt tựa và đĩa. Nếu đường ống nhiều cặn, nên lắp thêm lọc Y phía trước bơm hoặc trước van.
Gioăng hoặc mặt tựa bị mòn, rách
Van có đĩa bọc cao su hoặc gioăng mềm lâu ngày bị chai, rách. Van mặt tựa kim loại bị rỗ do cặn mài mòn. Với van có gioăng thay được thì thay gioăng; van mặt kim loại bị rỗ sâu thường phải thay van.
Lò xo gãy, yếu hoặc lá van kẹt chốt
Ở van lò xo, lò xo inox có thể gãy hoặc yếu sau thời gian dài, nhất là với nước có clo cao hoặc nước nóng. Ở van lá lật, chốt treo lá van bị mòn hoặc gỉ làm lá van treo lệch, không ép kín được vào mặt tựa.
2. Van 1 chiều đập mạnh khi dừng bơm
Khi bơm dừng, cột nước trong ống chậm lại rồi chảy ngược. Nếu van đóng chậm, dòng ngược đã kịp tăng tốc trước khi đĩa van đóng, rồi bị chặn đột ngột. Kết quả là tiếng đập mạnh và áp suất tăng vọt, chính là hiện tượng búa nước.
Van lá lật có hành trình dài, lá van nặng nên đóng chậm hơn, dễ gặp lỗi này ở trạm bơm cao tầng hoặc đường ống dài. Cách khắc phục thường dùng:
- Thay bằng van đóng nhanh: van lò xo, van cối hoặc van giảm chấn (silent check), hoặc van cánh bướm đĩa đôi có lò xo.
- Với hệ thống lớn: kết hợp bình tích áp, van xả khí, khởi động mềm hoặc biến tần cho bơm để bơm dừng từ từ.
So sánh khả năng chống đập giữa các loại van xem bài van 1 chiều lá lật và lò xo.
3. Van kêu lạch cạch, rung khi bơm đang chạy
Hiện tượng này gọi là “chattering”: đĩa van không mở hẳn mà dao động liên tục. Nguyên nhân thường là:
- Van quá lớn so với lưu lượng thực tế. Vận tốc dòng chảy không đủ để đẩy đĩa mở hoàn toàn và giữ ổn định. Van 1 chiều nên chọn theo lưu lượng, không chỉ theo cỡ ống. Với đường ống lưu lượng thấp, có thể chọn van nhỏ hơn ống một cỡ kèm côn thu.
- Lắp sát đầu bơm, sát co, tê: dòng xoáy làm đĩa rung.
- Lưu lượng dao động liên tục, ví dụ bơm tăng áp bật tắt nhiều lần.
Rung kéo dài làm mòn chốt, mòn mặt tựa và cuối cùng dẫn tới rò ngược.
4. Bơm chạy nhưng không lên nước
- Van lắp ngược chiều: kiểm tra mũi tên trên thân, phải hướng ra xa bơm.
- Đĩa kẹt ở vị trí đóng: do cặn bám hoặc gioăng trương nở dính vào mặt tựa.
- Lò xo quá cứng so với áp bơm: với bơm áp thấp, van lò xo có áp mở lớn sẽ gây tổn thất đáng kể.
- Mất nước mồi ở đầu hút: nếu bơm đặt cao hơn mực nước, kiểm tra rọ bơm ở cuối ống hút.
5. Van không đóng
Ngoài dị vật, nguyên nhân thường gặp là lắp sai tư thế: van lá lật lắp trên ống đứng có dòng đi xuống, hoặc van đĩa nâng không lò xo lắp nghiêng. Xem bảng tư thế lắp cho từng loại trong bài cách lắp van 1 chiều.
Sửa hay thay van 1 chiều?
- Nên sửa: van bích cỡ lớn có nắp tháo được, gioăng và lò xo có phụ tùng thay thế; hỏng chỉ do dị vật hoặc gioăng.
- Nên thay: van ren cỡ nhỏ (chi phí sửa gần bằng van mới), van thân liền không tháo được, mặt tựa kim loại rỗ sâu, thân nứt, hoặc van chọn sai loại ngay từ đầu.
Khi thay, hãy ghi lại cỡ DN, kiểu kết nối, áp suất, vật liệu và mã van cũ. Nếu van cũ chọn sai loại (ví dụ lá lật cho trạm bơm hay bị đập), đây là dịp để đổi sang loại phù hợp.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết van 1 chiều bị rò ngược?
Dừng bơm, đóng các vòi sử dụng và theo dõi đồng hồ áp suất phía sau van. Nếu áp giảm dần trong khi đường ống không rò ở chỗ khác, van 1 chiều đang rò ngược. Với bơm tăng áp, dấu hiệu là bơm tự chạy lại liên tục.
Van 1 chiều kêu khi dừng bơm có nguy hiểm không?
Có. Tiếng đập là dấu hiệu búa nước, áp suất tăng đột ngột có thể làm hỏng van, bung mối nối và nứt ống nếu lặp lại nhiều lần. Nên xử lý sớm.
Van 1 chiều dùng được bao lâu?
Phụ thuộc chất lượng van, lưu chất, tần suất bơm bật tắt và việc lắp đặt. Hãy kiểm tra định kỳ dấu hiệu rò ngược và tiếng kêu để thay thế kịp thời thay vì chờ van hỏng hẳn.
Cần thay van 1 chiều?
Gửi ảnh van cũ (nhãn, mã, kiểu kết nối) và mô tả hiện tượng cho Van Nước Việt Nam (Viva). Đội kỹ thuật sẽ tư vấn sửa hay thay và loại van 1 chiều phù hợp. Gọi hoặc nhắn Zalo 0969 916 835, hoặc gửi yêu cầu qua trang liên hệ.
Xem tổng hợp tài liệu tại bài các loại van 1 chiều.
