Van 1 chiều là thiết bị đơn giản: không tay quay, không động cơ, tự đóng tự mở theo dòng chảy. Nhưng cũng vì tự động nên nếu lắp sai chiều, sai tư thế hoặc sai vị trí, van sẽ không đóng, đóng không kín hoặc đập mạnh mỗi lần bơm dừng. Rất nhiều sự cố “van 1 chiều hỏng” thực chất là lỗi lắp đặt.
Bài viết hướng dẫn cách lắp van 1 chiều đúng kỹ thuật: xác định chiều lắp, loại nào lắp đứng được, vị trí đặt trên đường bơm, các bước lắp cho van nối ren, nối bích, kẹp wafer và cách kiểm tra sau khi lắp.
1. Xác định đúng chiều lắp
Mọi van 1 chiều đều có mũi tên đúc hoặc dập trên thân. Mũi tên chỉ chiều dòng chảy được phép đi qua: từ nguồn (bơm, bồn) đi tới nơi sử dụng. Lắp ngược mũi tên thì van sẽ chặn luôn dòng chảy chính.
- Trên đầu đẩy máy bơm: mũi tên hướng ra xa bơm.
- Trên đường cấp từ bồn mái xuống: mũi tên hướng xuống, về phía các tầng.
- Trên đường xả, thoát: mũi tên hướng ra phía cửa xả, ngăn nước thải chảy ngược vào.
Với van kẹp wafer (cánh bướm đĩa đôi, van cối), mũi tên thường nhỏ, nằm trên thân hoặc trên tấm nhãn. Hãy kiểm tra kỹ trước khi đặt van vào giữa hai mặt bích, vì khi đã siết bu lông thì khó nhìn thấy.
2. Lắp ngang hay lắp đứng?
Không phải van 1 chiều nào cũng lắp được ở mọi tư thế. Nguyên tắc chung là van cần trọng lực hoặc lò xo để đóng lại khi dòng chảy dừng.
| Loại van 1 chiều | Ống nằm ngang | Ống đứng, dòng đi lên | Ống đứng, dòng đi xuống |
|---|---|---|---|
| Lá lật (swing) | Tốt, nắp van hướng lên trên | Được, nếu hãng cho phép | Không |
| Lò xo (đĩa nâng có lò xo) | Tốt | Tốt | Tùy hãng, thường hạn chế |
| Cánh bướm đĩa đôi (dual plate) | Tốt, trục đĩa nên thẳng đứng | Tốt | Tùy hãng |
| Van cối, van giảm chấn (silent) | Tốt | Tốt | Tùy hãng |
| Đĩa nâng không lò xo (kiểu chữ ngã, H41) | Chỉ lắp ngang, nắp hướng lên | Không | Không |
| Van 1 chiều bi | Tốt | Tốt | Không |
Lắp van lá lật trên ống đứng có dòng đi xuống thì lá van luôn treo ở vị trí mở và không bao giờ đóng được. Đây là lỗi hay gặp ở đường cấp nước từ bồn mái. Trường hợp này nên dùng van lò xo hoặc dời van sang đoạn ống ngang. Khác biệt chi tiết giữa hai loại xem bài van 1 chiều lá lật và lò xo.
Bảng trên là hướng dẫn chung. Luôn đọc tư thế lắp cho phép trong catalogue của model cụ thể.
3. Vị trí van 1 chiều trên đường bơm
Với cụm máy bơm, thứ tự thiết bị trên đầu đẩy thường là:
- Máy bơm.
- Khớp nối mềm (giảm rung).
- Van 1 chiều.
- Van chặn (van cổng hoặc van bướm).
- Đồng hồ áp suất, rồi đường ống chính.
Van 1 chiều đặt trước van chặn tính từ bơm, để khi cần bảo trì có thể đóng van chặn, cô lập và tháo van 1 chiều mà không phải xả cả đường ống.
Ở đầu hút của bơm đặt dưới mực nước (bơm hút từ giếng, bể ngầm), van 1 chiều được thay bằng rọ bơm (foot valve) ở cuối ống hút để giữ nước mồi.
Khoảng cách tới bơm, co, tê
Không nên lắp van 1 chiều sát ngay đầu ra bơm hoặc ngay sau co, tê. Dòng chảy xoáy làm lá van hoặc đĩa van rung liên tục, gây mòn chốt, mòn gioăng và kêu lạch cạch. Nhiều hãng khuyến cáo có một đoạn ống thẳng trước van, độ dài cụ thể theo catalogue. Với van cánh bướm đĩa đôi, đĩa van khi mở nhô ra ngoài thân, cần kiểm tra để đĩa không chạm vào van chặn hoặc mặt bích kế bên.
4. Các bước lắp theo kiểu kết nối
Van 1 chiều nối ren
- Làm sạch ren ống, loại bỏ ba via và mạt sắt.
- Quấn băng tan hoặc dùng keo ren theo chiều ren, không để băng tan thò vào lòng ống.
- Vặn van vào bằng tay rồi siết bằng mỏ lết tại phần lục giác của đầu ren đang được siết, không kẹp vào thân giữa vì dễ làm méo thân, kẹt lò xo.
Van 1 chiều nối bích
- Căn chỉnh hai mặt bích đồng tâm, song song. Không dùng bu lông để kéo ống về vị trí.
- Đặt gioăng mặt bích đúng cỡ, không lệch vào lòng ống.
- Siết bu lông theo thứ tự chéo, tăng lực dần qua vài vòng.
- Với van lá lật: đặt van sao cho nắp van hướng lên trên để lá van treo đúng.
Van 1 chiều kẹp wafer
- Kiểm tra đường kính trong của ống và mặt bích hai bên để đĩa van mở hết không bị cản.
- Đặt van giữa hai bích, xỏ bu lông dưới trước để đỡ van, căn tâm rồi mới xỏ đủ bu lông.
- Siết chéo đều. Không siết quá lực làm biến dạng gioăng của van.
Các tiêu chuẩn mặt bích và kiểu đầu nối được giải thích trong bài các kiểu kết nối van.
5. Kiểm tra sau khi lắp
- Chạy bơm, nghe tiếng van: van làm việc ổn định thì gần như không có tiếng kêu khi đang chảy.
- Dừng bơm, quan sát đồng hồ áp suất phía sau van: áp phải giữ được, không tụt nhanh. Áp tụt chứng tỏ van rò ngược.
- Nghe tiếng đập khi dừng bơm: tiếng đập mạnh là dấu hiệu van đóng chậm, nước dội ngược gây búa nước.
- Kiểm tra rò ở mặt bích, ren, nắp van.
Nếu gặp một trong các dấu hiệu trên, xem cách xử lý trong bài van 1 chiều bị hỏng: nguyên nhân và cách khắc phục.
Câu hỏi thường gặp
Van 1 chiều có lắp đứng được không?
Được với van lò xo, van cánh bướm đĩa đôi, van cối khi dòng chảy đi lên. Van lá lật chỉ lắp đứng khi dòng đi lên và hãng cho phép. Không lắp van lá lật trên ống đứng có dòng đi xuống.
Lắp ngược van 1 chiều thì sao?
Van sẽ chặn dòng chảy chính. Bơm chạy nhưng không lên nước, áp đầu đẩy tăng cao, bơm có thể quá nhiệt. Cần tháo ra lắp lại theo đúng mũi tên.
Nên lắp van 1 chiều trước hay sau van chặn?
Tính từ bơm, lắp van 1 chiều trước rồi đến van chặn. Như vậy khi đóng van chặn có thể tháo van 1 chiều ra bảo trì.
Một đường ống có cần nhiều van 1 chiều không?
Thông thường mỗi bơm cần một van 1 chiều trên đầu đẩy. Khi nhiều bơm chạy song song nối vào ống góp chung, mỗi bơm phải có van riêng để nước từ bơm đang chạy không dội ngược vào bơm đang dừng.
Cần tư vấn chọn van 1 chiều cho hệ thống?
Tham khảo các dòng van 1 chiều máy bơm nước và van 1 chiều Van Nước Việt Nam (Viva) đang phân phối, hoặc gửi cỡ ống, lưu chất và vị trí lắp để đội kỹ thuật tư vấn. Gọi hoặc nhắn Zalo 0969 916 835, hoặc gửi yêu cầu qua trang liên hệ.
Xem tổng hợp tài liệu tại bài các loại van 1 chiều.
