Nước thải khác nước sạch ở chỗ có cặn, rác, sợi, bùn và đôi khi có tính axit hoặc kiềm. Van chọn cho nước sạch đặt vào đường nước thải thường bị kẹt, đóng không kín hoặc ăn mòn nhanh. Bài viết hướng dẫn chọn van dùng cho nước thải theo từng vị trí trong trạm xử lý: loại van, vật liệu thân, gioăng và kiểu vận hành.
Nước thải ảnh hưởng tới van như thế nào?
- Chất rắn, sợi, rác: quấn vào đĩa van, kẹt vào khe đế van, làm van đóng không kín hoặc không đóng được.
- Bùn đặc: lắng trong khoang van cổng, làm van không đóng hết hành trình.
- Tính ăn mòn: nước thải công nghiệp, nước có hóa chất xử lý (axit, xút, clo) ăn mòn thân gang, gioăng không phù hợp.
- Khí, mùi: khí H₂S trong nước thải sinh hoạt ăn mòn kim loại phía trên mặt nước.
Phân loại nước thải và các phương pháp xử lý xem bài nước thải là gì.
Chọn loại van theo vị trí
| Vị trí, môi chất | Loại van phù hợp | Lý do |
|---|---|---|
| Đường bùn, nước thải nhiều cặn, xả đáy bể lắng | Van dao | Lưỡi dao cắt qua cặn, sợi khi đóng; thân mỏng, ít khoang đọng bùn |
| Đường nước thải đã qua lắng, nước sau xử lý | Van bướm | Gọn, giá hợp lý, dễ tự động hóa với cỡ lớn |
| Đầu hút, đầu đẩy bơm nước thải | Van cổng ty chìm, van dao | Mở hoàn toàn không cản dòng, ít kẹt rác |
| Chống chảy ngược sau bơm nước thải | Van 1 chiều lá lật, van 1 chiều bi | Đường đi thông thoáng, ít bị rác quấn hơn van lò xo |
| Định lượng hóa chất (axit, xút, PAC, clo) | Van bi nhựa, van inox 316, van lót PTFE | Chịu ăn mòn của hóa chất |
| Cấp khí bể sục khí (thổi khí) | Van bướm, van bi | Môi chất là khí, cần chịu nhiệt khí sau máy thổi |
Ở đầu đẩy bơm nước thải, van 1 chiều lò xo dễ bị rác kẹt ở đĩa và lò xo; so sánh chi tiết xem bài van 1 chiều lá lật và lò xo.
Van dao: lựa chọn chính cho bùn và nước thải nhiều cặn
Van dao có lưỡi dạng tấm phẳng trượt trong khe hẹp, đóng bằng cách cắt qua dòng chảy. Ưu điểm với nước thải:
- Cắt được sợi, rác, bùn đặc mà van cổng hoặc van bướm dễ bị kẹt.
- Mở hoàn toàn gần như không cản dòng, ít chỗ đọng cặn.
- Thân mỏng kiểu wafer, nhẹ, tiết kiệm không gian.
Lưu ý: van dao chủ yếu dùng đóng mở, không dùng điều tiết lưu lượng lâu dài; gioăng làm kín ty cần kiểm tra định kỳ. Van dao có loại tay quay, điều khiển khí nén và điều khiển điện cho trạm tự động.
Chọn vật liệu thân van
| Vật liệu | Phù hợp | Lưu ý |
|---|---|---|
| Gang, gang cầu sơn epoxy | Nước thải sinh hoạt, pH gần trung tính | Giá hợp lý; lớp sơn trong phải còn nguyên |
| Inox 304 | Nước thải công nghiệp nhẹ, thực phẩm | Kém với nước có clorua cao |
| Inox 316 | Nước thải có hóa chất, clorua, nước biển | Chịu ăn mòn tốt hơn 304, giá cao hơn |
| Nhựa (uPVC, PP, PVDF) | Hóa chất định lượng, axit, kiềm loãng | Giới hạn áp lực và nhiệt độ thấp hơn kim loại |
So sánh khả năng chống ăn mòn của hai loại inox xem bài inox 304 và inox 316.
Chọn gioăng làm kín
- EPDM: nước thải sinh hoạt, nước có axit, kiềm loãng; không dùng với dầu mỡ.
- NBR: nước thải có dầu mỡ (bếp ăn, gara, nhà máy cơ khí).
- Viton (FKM), PTFE: hóa chất mạnh, dung môi, nhiệt độ cao.
Chi tiết đặc tính từng loại xem bài cao su EPDM, NBR, Viton.
Lưu ý lắp đặt và vận hành
- Lắp van ở vị trí dễ tiếp cận để vệ sinh, thay gioăng; trạm bơm chìm nên đặt van ở hố van riêng, không ngập trong nước thải.
- Đóng mở van định kỳ để cặn không bám chết van ở một vị trí.
- Với van tự động, chọn bộ truyền động đủ mô-men để cắt qua cặn; mô-men cần cho nước thải lớn hơn nước sạch.
- Đo lưu lượng nước thải dùng đồng hồ lưu lượng nước thải điện từ, không có bộ phận chuyển động trong dòng chảy.
Câu hỏi thường gặp
Van nào tốt nhất cho bùn và nước thải đặc?
Van dao. Lưỡi dao cắt qua sợi và bùn khi đóng, mở hoàn toàn gần như không cản dòng và ít khoang đọng cặn, nên ít bị kẹt hơn van cổng và van bướm.
Có dùng van bướm cho nước thải được không?
Được với nước thải đã qua lắng hoặc ít rác, sợi. Với nước thải thô nhiều rác, đĩa van bướm nằm giữa dòng dễ bị rác quấn và đóng không kín.
Van 1 chiều nào dùng cho bơm nước thải?
Van 1 chiều lá lật hoặc van 1 chiều bi, vì đường đi thông thoáng. Van 1 chiều lò xo dễ bị rác kẹt ở đĩa và lò xo.
Nước thải có hóa chất nên dùng van vật liệu gì?
Tùy hóa chất và nồng độ: inox 316, nhựa uPVC, PP, PVDF hoặc van lót PTFE; gioăng EPDM, Viton hoặc PTFE. Nên gửi tên hóa chất, nồng độ, nhiệt độ để được tư vấn đúng.
Cần tư vấn van cho trạm xử lý nước thải?
Gửi cho Van Nước Việt Nam (Viva) loại nước thải, nhiệt độ, pH, hóa chất có trong nước, cỡ ống và kiểu vận hành để được tư vấn van dao, van bướm, van 1 chiều phù hợp. Gọi hoặc nhắn Zalo 0969 916 835, hoặc gửi yêu cầu qua trang liên hệ. Van cho các ứng dụng khác xem bài van dùng cho hệ thống PCCC và van vi sinh.
