Hệ thống chữa cháy bằng nước (sprinkler, họng nước vách tường, trụ chữa cháy) phần lớn thời gian đứng yên, nhưng khi có cháy thì mọi van phải ở đúng trạng thái và hoạt động ngay. Bài viết tổng hợp các loại van dùng cho hệ thống PCCC, vị trí lắp từng loại và những yêu cầu cần kiểm tra khi chọn van cho công trình.
Đặc điểm của van trong hệ thống PCCC
- Luôn mở và phải được giám sát: van chặn trên đường cấp nước chữa cháy bình thường ở trạng thái mở; nếu ai đó đóng van mà không ai biết, hệ thống sẽ mất nước đúng lúc cần. Vì vậy van chặn chính thường là loại có công tắc báo trạng thái về tủ báo cháy.
- Áp lực cao hơn cấp nước sinh hoạt: bơm chữa cháy tạo áp lực lớn, cộng thêm áp lực tăng đột ngột khi bơm khởi động, dừng; van thường chọn cấp PN16 trở lên theo thiết kế.
- Nước đứng lâu trong ống: dễ gỉ, đóng cặn; van phải đóng mở được sau thời gian dài không dùng.
- Phải nhìn thấy trạng thái: van tay quay ty nổi hoặc van có chỉ thị vị trí giúp kiểm tra nhanh van đang mở hay đóng.
Các loại van trong hệ thống PCCC và vị trí lắp
| Loại van | Vị trí lắp | Chức năng |
|---|---|---|
| Van bướm tín hiệu | Đầu mỗi tầng, mỗi khu vực sprinkler; đường ống chính | Chặn nước khi sửa chữa, báo trạng thái đóng mở về tủ báo cháy |
| Van cổng tín hiệu | Đầu hút, đầu đẩy bơm chữa cháy; đường ống chính cỡ lớn | Như van bướm tín hiệu, tổn thất thấp khi mở hoàn toàn |
| Van cổng ty nổi (OS&Y) | Đường ống chính, trạm bơm | Nhìn ty van là biết van đang mở hay đóng |
| Van 1 chiều | Đầu đẩy mỗi bơm, đường cấp từ trụ tiếp nước | Chống nước chảy ngược, giữ nước trong ống khi bơm dừng |
| Van báo động (alarm valve) | Đầu mỗi hệ sprinkler | Khi đầu phun vỡ, van mở và kích chuông, công tắc áp báo cháy |
| Van giảm áp | Các tầng thấp của nhà cao tầng, họng nước vách tường | Giữ áp lực tại họng, đầu phun trong giới hạn |
| Van xả, van thử | Cuối nhánh sprinkler, trạm van | Thử hệ thống, xả nước khi bảo dưỡng |
| Van an toàn | Đầu đẩy bơm chữa cháy | Xả bớt khi áp lực vượt mức cho phép |
Ngoài van, trạm bơm chữa cháy còn cần khớp nối mềm chống rung, đồng hồ áp suất và công tắc áp suất để khởi động bơm tự động.
Van bướm tín hiệu và van cổng tín hiệu
Đây là hai loại van đặc trưng của hệ PCCC. Van có hộp công tắc gắn trên thân: khi van bị đóng (thường từ vài vòng quay hoặc một góc nhỏ), công tắc chuyển trạng thái và gửi tín hiệu “van giám sát bị đóng” về tủ báo cháy. Cấu tạo, cách đấu dây và các lỗi thường gặp xem bài van bướm tín hiệu.
- Van bướm tín hiệu: gọn, nhẹ, giá thấp hơn; dùng phổ biến cho đầu tầng, khu vực.
- Van cổng tín hiệu: mở hoàn toàn gần như không cản dòng; dùng ở trạm bơm, ống chính cỡ lớn.
Van 1 chiều cho bơm chữa cháy
Mỗi bơm chữa cháy (bơm điện, bơm diesel, bơm bù áp) phải có van 1 chiều riêng ở đầu đẩy, sau đó là van chặn. Vì bơm chữa cháy có lưu lượng và cột áp lớn, khi dừng đột ngột dễ gây búa nước; nên chọn van 1 chiều đóng êm theo khuyến cáo thiết kế. Thứ tự van quanh bơm tương tự sơ đồ trong bài sơ đồ lắp đặt máy bơm nước.
Những yêu cầu cần kiểm tra khi chọn van PCCC
- Cấp áp lực phù hợp áp lực làm việc lớn nhất của hệ (bao gồm áp lực bơm khi đóng van đầu ra), thường từ PN16.
- Chủng loại theo hồ sơ thiết kế: van tín hiệu hay van thường, kiểu kết nối (mặt bích, rãnh, wafer, lug), cỡ DN.
- Chứng nhận, hồ sơ: nhiều dự án yêu cầu van có chứng nhận như UL, FM hoặc giấy kiểm định theo quy định PCCC hiện hành. Cần đối chiếu yêu cầu của chủ đầu tư và cơ quan thẩm duyệt trước khi đặt hàng; van không đúng hồ sơ có thể không được nghiệm thu.
- Tín hiệu điện: loại công tắc (thường mở, thường đóng), điện áp, số tiếp điểm phải khớp với tủ báo cháy.
- Vật liệu: thân gang cầu sơn epoxy phổ biến; gioăng EPDM cho nước.
Bảo dưỡng van trong hệ thống PCCC
- Kiểm tra định kỳ trạng thái mở của tất cả van chặn, đặc biệt van không có tín hiệu.
- Đóng mở thử van theo chu kỳ bảo dưỡng để van không bị kẹt do cặn.
- Thử tín hiệu: đóng một phần van tín hiệu và kiểm tra tủ báo cháy nhận đúng địa chỉ.
- Sau khi thử, sửa chữa: đảm bảo mở lại hoàn toàn mọi van và niêm phong nếu quy định yêu cầu.
Hệ thống chữa cháy thường dùng chung bể nước ngầm với cấp nước sinh hoạt; cách bố trí bể, bơm xem bài hệ thống cấp nước tòa nhà.
Câu hỏi thường gặp
Van PCCC khác van nước thông thường thế nào?
Van PCCC thường có công tắc báo trạng thái về tủ báo cháy, chịu áp lực cao hơn và nhiều dự án yêu cầu chứng nhận hoặc kiểm định riêng. Van nước thông thường không có các yêu cầu này.
Vì sao van chặn trong hệ sprinkler phải là van tín hiệu?
Để nếu van bị đóng do sửa chữa hoặc vô tình, tủ báo cháy báo ngay lỗi. Van chặn bị đóng mà không ai biết sẽ làm cả khu vực mất nước chữa cháy.
Có dùng van bướm tay gạt thường thay van bướm tín hiệu được không?
Không nên ở vị trí thiết kế yêu cầu van giám sát, vì van thường không báo được trạng thái đóng. Thay thế có thể không đạt khi nghiệm thu.
Van PCCC dùng cấp áp lực bao nhiêu?
Theo áp lực làm việc lớn nhất của hệ trong hồ sơ thiết kế, thường từ PN16 trở lên. Nhà cao tầng có áp lực bơm lớn cần cấp cao hơn hoặc phân vùng bằng van giảm áp.
Cần báo giá van cho hệ thống PCCC?
Gửi cho Van Nước Việt Nam (Viva) bảng khối lượng hoặc danh mục van theo hồ sơ thiết kế (loại van, DN, PN, yêu cầu tín hiệu, chứng nhận) để được báo giá van bướm tín hiệu, van cổng tín hiệu, van 1 chiều và phụ kiện. Gọi hoặc nhắn Zalo 0969 916 835, hoặc gửi yêu cầu qua trang liên hệ. Van cho các ứng dụng khác xem bài van dùng cho nước thải và van dùng cho lò hơi.
