Trong hệ thống chữa cháy sprinkler, một van chặn bị ai đó đóng lại sau đợt bảo trì có thể khiến cả một khu vực mất nước chữa cháy mà không ai hay biết. Van bướm tín hiệu được tạo ra để giải quyết đúng rủi ro đó: van tự báo về tủ trung tâm mỗi khi bị đóng hoặc rời khỏi vị trí mở.
Bài viết giải thích van bướm tín hiệu là gì, cấu tạo, nguyên lý báo tín hiệu, cách đấu dây cơ bản, vị trí lắp và những điểm cần kiểm tra khi chọn van cho hệ PCCC.
Van bướm tín hiệu là gì?
Van bướm tín hiệu (còn gọi là van bướm tín hiệu điện, van bướm có công tắc giám sát, tiếng Anh: supervised butterfly valve hoặc butterfly valve with tamper switch) là van bướm vận hành bằng tay quay qua hộp số, có gắn thêm hộp công tắc báo vị trí. Công tắc gửi tín hiệu về tủ báo cháy hoặc hệ thống giám sát để cho biết van đang mở hay đang đóng.
Điểm cần phân biệt: van bướm tín hiệu không có động cơ. Van vẫn đóng mở bằng tay. Tín hiệu điện chỉ dùng để giám sát trạng thái, khác với van bướm điều khiển điện dùng động cơ để đóng mở van.
Cấu tạo van bướm tín hiệu
Phần thân giống một van bướm thông thường (xem cấu tạo van bướm), cộng thêm cụm vận hành và báo tín hiệu:
- Thân van: thường bằng gang cầu, sơn epoxy màu đỏ theo quy ước thiết bị PCCC. Kiểu kết nối phổ biến là wafer (kẹp giữa hai mặt bích) hoặc nối rãnh (grooved) cho đường ống sprinkler.
- Đĩa van: gang cầu sơn phủ hoặc inox.
- Gioăng: thường là EPDM, phù hợp với nước.
- Hộp số trục vít và vô lăng: giảm lực quay tay và giữ đĩa ở vị trí đặt. Hộp số còn giúp van đóng chậm, hạn chế va đập thủy lực.
- Hộp công tắc báo vị trí: gắn trên hộp số, bên trong có cam theo trục van và một hoặc hai công tắc hành trình (micro switch).
- Chỉ thị vị trí: mũi tên hoặc kim báo trên nắp hộp số để nhìn trạng thái van tại chỗ.
Nguyên lý báo tín hiệu
Khi van ở vị trí mở hoàn toàn (trạng thái bình thường của van chặn trong hệ sprinkler), cam trên trục giữ công tắc ở một trạng thái. Khi có người quay vô lăng để đóng van, cam xoay theo và làm công tắc đổi trạng thái. Tủ báo cháy nhận được thay đổi này và phát tín hiệu giám sát, thường gọi là tín hiệu “van bị đóng” hoặc “supervisory”.
Theo tiêu chuẩn NFPA 72 của Mỹ (được nhiều dự án tham chiếu), thiết bị giám sát van phải phát tín hiệu trong vòng hai vòng quay vô lăng hoặc khi van đã dịch chuyển khoảng một phần năm hành trình kể từ vị trí bình thường. Yêu cầu áp dụng cho từng dự án tại Việt Nam cần theo hồ sơ thiết kế và quy định PCCC hiện hành.
Tín hiệu giám sát khác với tín hiệu báo cháy. Tủ thường hiển thị nó như một cảnh báo cần kiểm tra, không kích hoạt còi báo cháy toàn tòa nhà.
Đấu dây công tắc van bướm tín hiệu
Hộp công tắc thường có tiếp điểm chuyển mạch gồm ba đầu dây:
- COM (chân chung),
- NO (thường mở),
- NC (thường đóng).
Một số model có hai công tắc độc lập, một báo “mở hoàn toàn” và một báo “đóng hoàn toàn”, khi đó số dây nhiều hơn. Cách đấu phổ biến:
- Xác định tiếp điểm nào thay đổi khi van rời vị trí mở, dựa theo sơ đồ in trên nắp hộp công tắc hoặc tài liệu hãng. Kiểm tra lại bằng đồng hồ vạn năng: quay van vài vòng và đo thông mạch.
- Đấu cặp tiếp điểm đó vào ngõ vào của module giám sát (monitor module) trên hệ báo cháy địa chỉ, hoặc vào kênh giám sát của tủ báo cháy thường, có điện trở cuối kênh theo yêu cầu của tủ.
- Lập trình hoặc cấu hình ngõ vào này là loại “giám sát van” (supervisory), không phải “báo cháy”.
- Thử: đóng van vài vòng, xác nhận tủ báo đúng vị trí, rồi mở lại hoàn toàn và xác nhận tủ trở về bình thường.
Thông số điện của công tắc (điện áp, dòng tối đa) khác nhau theo hãng. Luôn đối chiếu với thông số của tủ báo cháy trước khi đấu.
Van bướm tín hiệu được lắp ở đâu?
- Van chặn chính trên đường cấp nước chữa cháy, sau trạm bơm.
- Van chặn trước hoặc sau van báo động (alarm valve) của từng khu vực sprinkler.
- Van chặn nhánh từng tầng, thường đi cùng công tắc dòng chảy để biết khu vực nào đang có nước chảy.
- Các vị trí mà việc vô tình đóng van làm mất nước chữa cháy cho một khu vực.
Khi lắp, tuân thủ các bước như van bướm thông thường trong bài hướng dẫn lắp đặt van bướm. Lưu ý chừa khoảng trống để mở nắp hộp công tắc và đi ống luồn dây điện.
Những điểm cần kiểm tra khi chọn van bướm tín hiệu
| Tiêu chí | Cần xem |
|---|---|
| Cỡ van (DN) | Trùng với đường kính ống thiết kế; dải phổ biến DN50–DN300 |
| Áp lực | Thường PN16 cho hệ chữa cháy; kiểm tra áp thử hệ thống |
| Kiểu kết nối | Wafer (bích) hay nối rãnh; tiêu chuẩn bích của đường ống |
| Công tắc | Số tiếp điểm, điện áp, dòng định mức; có bảo vệ chống nước |
| Chứng nhận | Theo yêu cầu hồ sơ dự án (ví dụ UL/FM, kiểm định PCCC trong nước); xác nhận với nhà cung cấp |
| Nguồn gốc, CO/CQ | Cần cho hồ sơ nghiệm thu |
Một số model van bướm tín hiệu Van Nước Việt Nam phân phối
- Van bướm tín hiệu điện AUT 3300H (Malaysia): wafer, thân gang cầu GGG50 sơn epoxy đỏ, đĩa inox CF8, gioăng EPDM, PN16, dải DN50–DN300, hộp số trục vít kèm hộp công tắc báo vị trí.
- Van bướm tín hiệu điện ARV ABFS650 (Malaysia): wafer, thân gang cầu sơn epoxy đỏ, gioăng EPDM, PN16, vô lăng và hộp số trục vít, hộp công tắc 3 dây.
Thông số chi tiết và các mục cần xác nhận khi đặt hàng (vật liệu đĩa, dải cỡ, chứng nhận) được ghi trên từng trang sản phẩm.
Câu hỏi thường gặp
Van bướm tín hiệu có tự đóng mở bằng điện được không?
Không. Van chỉ báo trạng thái. Nếu cần đóng mở từ xa, phải dùng van bướm điều khiển điện hoặc khí nén. Một số van có mặt bích đỉnh theo ISO 5211 cho phép lắp thêm bộ truyền động sau này, nhưng khi đó cần tháo hộp số tín hiệu.
Có dùng van bướm tay gạt thường thay cho van bướm tín hiệu được không?
Ở những vị trí thiết kế yêu cầu giám sát van thì không. Van tay gạt đóng rất nhanh, dễ gây búa nước và không báo được trạng thái về tủ.
Vì sao tủ báo cháy báo lỗi van dù van đang mở?
Thường do van chưa mở hết hành trình, cam trong hộp công tắc bị lệch, đấu nhầm NO/NC, hoặc dây tín hiệu đứt, chập do nước vào hộp công tắc. Mở hết van, kiểm tra lại đấu nối và độ kín nắp hộp.
Cần báo giá van bướm tín hiệu cho công trình?
Gửi danh sách cỡ van, số lượng và yêu cầu chứng nhận của hồ sơ dự án cho Van Nước Việt Nam (Viva) để được tư vấn model phù hợp. Xem thêm các dòng van bướm khác. Gọi hoặc nhắn Zalo 0969 916 835, hoặc gửi yêu cầu qua trang liên hệ.
Xem thêm các tài liệu khác về van bướm tại bài phân loại van bướm.
