Nước rỉ ra ở cổ van mỗi lần vặn tay quay. Van đã đóng hết vòng mà phía sau vẫn có nước chảy. Tay quay nặng đến mức phải dùng tuýp nối dài. Đây là những biểu hiện thường gặp khi van cổng bị rò rỉ, kẹt hoặc đóng không kín, nhất là với van ít được vận hành.
Bài viết giúp bạn xác định vị trí rò, nguyên nhân và cách khắc phục, từ việc siết lại tết chèn đến khi nào nên thay van mới.
An toàn trước khi kiểm tra
- Đóng van chặn phía trước và phía sau đoạn ống cần sửa, xả hết áp trong đoạn ống trước khi nới bu lông nắp hoặc tháo van.
- Với đường nước nóng, hơi: chờ nguội hoàn toàn.
- Với hệ chữa cháy: báo cho đơn vị quản lý trước khi khóa van, vì khu vực đó tạm thời mất nước chữa cháy.
Bảng chẩn đoán nhanh
| Hiện tượng | Nguyên nhân thường gặp | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Rỉ nước ở cổ van, quanh ty | Tết chèn (packing) khô, mòn; đai ép lỏng; ty xước, gỉ | Siết đều đai ép, thay tết chèn, đánh bóng hoặc thay ty |
| Rỉ ở mối ghép thân và nắp | Gioăng nắp hỏng; bu lông lỏng, siết lệch | Thay gioăng nắp, siết chéo đều |
| Rỉ ở mặt bích, ren nối ống | Gioăng mặt bích hỏng; ống lệch tâm; quấn băng tan không đủ | Thay gioăng, chỉnh lại ống, làm lại mối ren |
| Đóng hết vòng nhưng vẫn lọt nước | Cặn, dị vật ở đáy thân; nêm, mặt tựa mòn; cao su bọc nêm rách | Mở đóng vài lần để xả cặn, vệ sinh, thay nêm hoặc van |
| Tay quay nặng, kẹt | Ren ty gỉ, đóng cặn; lâu không vận hành; tết chèn siết quá chặt | Tra mỡ, vận hành dần từng nấc, nới đai ép |
| Quay mãi không đóng, không mở | Gãy ty, tuột ren đai ốc nêm, nêm rơi khỏi ty | Tháo van kiểm tra, thường phải thay van |
| Rung, kêu khi van mở một phần | Dùng van cổng để tiết lưu, nêm rung trong dòng chảy | Mở hết hoặc đóng hết; điều tiết bằng van khác |
1. Van cổng rò rỉ ở ty (cổ van)
Đây là kiểu rò dễ xử lý nhất. Phần làm kín quanh ty là tết chèn (dây chèn graphite, PTFE hoặc sợi tẩm) được ép bởi đai ép và các bu lông. Một số van ty chìm dùng vòng O-ring thay cho tết chèn.
- Nguyên nhân: tết chèn khô cứng theo thời gian, đai ép lỏng, ty bị xước hoặc gỉ làm hở đường làm kín.
- Cách xử lý: siết đều hai bu lông đai ép từng chút một, mỗi lần khoảng nửa vòng, rồi thử lại. Không siết quá chặt vì tay quay sẽ nặng và ty nhanh mòn.
- Nếu siết hết hành trình mà vẫn rỉ, cần thay tết chèn. Với van có O-ring, thay O-ring đúng kích thước.
- Nếu ty có vết rỗ, xước sâu, tết chèn mới cũng sẽ nhanh hỏng. Nên thay ty hoặc thay van.
Vị trí tết chèn, đai ép và nắp van được mô tả trong bài cấu tạo của van cổng.
2. Rò ở thân, nắp và mặt bích
Rò ở mối ghép thân và nắp thường do gioăng nắp lão hóa hoặc bu lông lỏng sau nhiều chu kỳ nóng lạnh, rung động. Xả áp, siết chéo đều các bu lông. Nếu vẫn rò, tháo nắp thay gioăng mới.
Rò ở mặt bích hoặc mối ren thường do lắp đặt: ống lệch tâm kéo lệch mặt bích, gioăng không đúng kích thước, mối ren quấn băng tan thiếu. Kiểm tra lại cách kết nối theo bài các kiểu kết nối van.
Nếu thân van gang bị nứt (thường do đóng băng, va đập hoặc búa nước) thì không sửa được, phải thay van. Nếu hệ thống hay bị đập ống khi đóng mở bơm, xem thêm hiện tượng búa nước.
3. Van cổng đóng không kín
Van đã quay hết vòng nhưng phía sau vẫn có nước. Cách kiểm tra: đóng van, mở xả phía sau và quan sát lượng nước còn chảy.
- Cặn, dị vật ở đáy: van cổng nêm kim loại có rãnh dẫn hướng ở đáy thân, cát, sỏi, xỉ hàn dễ đọng lại khiến nêm không hạ hết. Mở van khoảng 1/4 rồi đóng lại vài lần để dòng chảy cuốn cặn đi.
- Nêm hoặc mặt tựa mòn: do dùng van để tiết lưu, dòng chảy tốc độ cao bào mòn mặt làm kín. Cần mài lại mặt tựa (van lớn) hoặc thay van.
- Cao su bọc nêm rách, bong: với van nêm cao su, lớp EPDM hỏng thì phải thay nêm hoặc thay van.
- Siết quá lực: dùng tuýp nối dài để đóng van có thể làm cong ty, biến dạng nêm, càng không kín.
Khác biệt về cách làm kín giữa hai loại nêm được phân tích trong bài van cổng nêm cao su và nêm kim loại.
4. Van cổng bị kẹt, nặng tay
Van chặn trên mạng cấp nước có thể cả năm không ai vận hành. Ren ty đóng cặn, gỉ và đến khi cần khóa gấp thì không quay được.
- Với van ty nổi: làm sạch ren, tra mỡ, quay qua lại từng nấc nhỏ để phá cặn.
- Với van ty chìm: ren nằm trong thân nên không tra mỡ trực tiếp được. Nới nhẹ đai ép tết chèn, quay qua lại nhẹ nhàng, tăng dần biên độ.
- Không dùng tuýp nối dài hoặc búa để ép tay quay. Lực quá lớn có thể làm gãy ty hoặc tuột ren đai ốc nêm, lúc đó van mất hẳn tác dụng.
- Khi mở hết, nên quay ngược lại khoảng 1/4 đến 1/2 vòng để van không bị kẹt ở điểm chết trên.
Kiểu ty ảnh hưởng nhiều đến việc bảo dưỡng ren, xem bài so sánh van cổng ty nổi và ty chìm.
Bảo dưỡng định kỳ để hạn chế rò rỉ, kẹt
- Vận hành đóng mở hết hành trình ít nhất 6 đến 12 tháng một lần, nhất là van chặn trên mạng cấp nước và hệ chữa cháy.
- Kiểm tra rỉ nước ở cổ van, siết lại đai ép khi cần.
- Tra mỡ ren ty nổi, che ren khi van đặt ngoài trời.
- Chỉ dùng van cổng ở trạng thái mở hết hoặc đóng hết.
- Lắp lọc Y phía trước nếu nước có nhiều cát, cặn.
Khi nào nên thay van cổng mới?
- Thân hoặc nắp van bị nứt.
- Ty gãy, ren đai ốc nêm bị tuột.
- Van đóng không kín dù đã vệ sinh, với van cỡ nhỏ và vừa, chi phí sửa nêm thường gần bằng van mới.
- Ty rỗ, ăn mòn nặng, thay tết chèn vẫn rò.
Câu hỏi thường gặp
Van cổng rỉ nước ở tay quay có tự sửa được không?
Phần lớn trường hợp có thể tự xử lý bằng cách siết đều bu lông đai ép tết chèn từng chút một. Nếu siết hết mà vẫn rỉ, cần xả áp và thay tết chèn hoặc O-ring, việc này nên để thợ có kinh nghiệm làm.
Vì sao van cổng đã đóng hết mà nước vẫn chảy?
Thường do cặn, dị vật kẹt ở đáy thân van khiến nêm không hạ hết, hoặc nêm và mặt tựa đã mòn, lớp cao su bọc nêm bị rách. Hãy thử mở khoảng 1/4 rồi đóng lại vài lần để xả cặn trước khi tháo van.
Có nên dùng tuýp nối dài để vặn van cổng bị kẹt?
Không nên. Lực lớn có thể làm cong hoặc gãy ty, tuột ren đai ốc nêm. Hãy làm sạch, tra mỡ và vận hành qua lại từng nấc nhỏ. Nếu vẫn không được, nên thay van.
Bao lâu nên vận hành van cổng một lần?
Nên đóng mở hết hành trình ít nhất 6 đến 12 tháng một lần với van ít dùng. Vận hành định kỳ giúp ren ty không bị kẹt cặn và phát hiện sớm rò rỉ.
Cần thay van cổng?
Gửi ảnh van cũ (nhãn, cỡ, kiểu kết nối) và mô tả hiện tượng cho Van Nước Việt Nam (Viva). Đội kỹ thuật sẽ tư vấn sửa hay thay và loại van cổng phù hợp, bao gồm van cổng tay quay các cỡ. Gọi hoặc nhắn Zalo 0969 916 835, hoặc gửi yêu cầu qua trang liên hệ.
Xem tổng hợp tài liệu tại bài phân loại van cổng.
