Cùng là van cổng, cùng đường kính, cùng áp lực, nhưng một chiếc có trục ren nhô cao phía trên tay quay, chiếc kia thì gọn gàng, tay quay nằm sát nắp van. Đó là khác biệt giữa van cổng ty nổi và ty chìm. Chọn sai kiểu ty có thể khiến van không lắp vừa hộp van, không đạt yêu cầu nghiệm thu PCCC hoặc nhanh kẹt ren sau vài năm.
Bài viết so sánh hai kiểu ty theo cấu tạo, cách vận hành, ưu nhược điểm và đưa ra hướng dẫn chọn theo từng vị trí lắp đặt.
Ty van cổng là gì?
Ty (trục van) là chi tiết nối tay quay với đĩa van (nêm). Khi quay tay quay, ty biến chuyển động xoay thành chuyển động tịnh tiến để nâng nêm lên (mở) hoặc hạ nêm xuống (đóng). Vị trí của đoạn ren trên ty quyết định van là ty nổi hay ty chìm. Xem chi tiết các bộ phận tại bài cấu tạo của van cổng.
Van cổng ty nổi (rising stem, OS&Y)
Ở van cổng ty nổi, đoạn ren nằm phía trên, bên ngoài thân van, ăn khớp với đai ốc gắn trên giá đỡ (yoke). Khi mở van, ty và nêm cùng đi lên, ty nhô cao dần qua lỗ tay quay. Tay quay chỉ xoay tại chỗ. Kiểu này thường được gọi là OS&Y (outside screw and yoke: ren ngoài, có giá đỡ).
- Nhìn là biết trạng thái: ty nhô cao là van đang mở, ty thụt xuống là van đóng. Đây là lý do van ty nổi được dùng nhiều trong hệ chữa cháy.
- Ren không tiếp xúc lưu chất: ren nằm ngoài nên dễ vệ sinh, tra mỡ, ít bị ăn mòn và đóng cặn.
- Cần khoảng trống phía trên: khi mở hết, chiều cao van tăng thêm gần bằng hành trình nêm, tức xấp xỉ đường kính danh nghĩa. Van DN200 cần thêm khoảng 20 cm phía trên.
- Ren lộ ra ngoài: nếu đặt ở nơi bụi bẩn, ẩm ướt mà không tra mỡ, ren dễ gỉ và nặng tay.
Tham khảo sản phẩm: van cổng ty nổi.
Van cổng ty chìm (non-rising stem, NRS)
Ở van cổng ty chìm, ty chỉ xoay tại chỗ và không đi lên xuống. Đoạn ren nằm bên trong thân van, ăn khớp với đai ốc gắn trong nêm. Khi quay, nêm chạy dọc theo ren ty để mở hoặc đóng. Chiều cao van giữ nguyên ở mọi trạng thái.
- Gọn, chiều cao cố định: phù hợp nơi chật, lắp trong hộp kỹ thuật hoặc chôn ngầm.
- Vận hành từ xa được: đầu ty vuông có thể dùng khóa chữ T qua hộp van hoặc ống chụp, rất phổ biến trên mạng cấp nước.
- Không thấy trạng thái: phải đếm số vòng quay hoặc dùng loại có chỉ báo.
- Ren ngâm trong lưu chất: nếu nước có cặn, hóa chất, ren dễ bị mòn và kẹt. Vì vậy van ty chìm tốt thường dùng ty inox và nêm bọc cao su.
Tham khảo sản phẩm: van cổng ty chìm và van cổng nắp chụp ty chìm dùng với hộp van, khóa T.
Bảng so sánh van cổng ty nổi và ty chìm
| Tiêu chí | Ty nổi (OS&Y) | Ty chìm (NRS) |
|---|---|---|
| Chuyển động của ty | Vừa xoay vừa đi lên xuống | Chỉ xoay tại chỗ |
| Vị trí ren | Ngoài thân, trên giá đỡ | Trong thân, ngâm trong lưu chất |
| Nhận biết đóng/mở | Nhìn chiều cao ty | Không nhìn được (trừ loại có chỉ báo) |
| Chiều cao lắp đặt | Lớn, tăng khi mở | Nhỏ, không đổi |
| Bảo dưỡng ren | Dễ, tra mỡ trực tiếp | Khó, phải tháo van |
| Chôn ngầm, hộp van | Không phù hợp | Phù hợp, vận hành bằng khóa T |
| Lưu chất bẩn, hóa chất, hơi | Phù hợp hơn | Hạn chế |
| Giá thành | Thường cao hơn | Thường thấp hơn |
Nên chọn van cổng ty nổi hay ty chìm?
Hệ thống phòng cháy chữa cháy
Ưu tiên van ty nổi hoặc van có tín hiệu báo trạng thái. Quy định PCCC thường yêu cầu van chặn trên đường cấp nước chữa cháy phải nhận biết được trạng thái mở, tránh trường hợp van bị khóa mà không ai phát hiện. Xem thêm van cổng chữa cháy.
Mạng cấp nước, đường ống chôn ngầm
Chọn van ty chìm, nêm bọc cao su EPDM, ty inox. Van được đặt trong hộp van, vận hành bằng khóa T từ mặt đất. Kiểu nêm phù hợp xem tại bài van cổng nêm cao su và nêm kim loại.
Phòng bơm, trạm xử lý, nhà máy
Nếu đủ không gian phía trên, nên chọn ty nổi để dễ kiểm tra và bảo dưỡng. Nếu lắp sát trần, trong tủ hoặc giàn ống dày, chọn ty chìm.
Hơi nóng, dầu, hóa chất
Chọn ty nổi thân thép hoặc inox. Ren không ngâm trong lưu chất nóng hay ăn mòn nên bền hơn và ít kẹt.
Lưu ý khi lắp đặt và vận hành
- Với van ty nổi, đo khoảng trống phía trên trước khi đặt hàng: chiều cao van ở trạng thái mở hết cộng thêm khoảng tay thao tác.
- Tra mỡ ren ty nổi định kỳ, có thể dùng nắp che ren nếu đặt ngoài trời.
- Với van ty chìm, ghi lại số vòng quay từ đóng đến mở hết để vận hành đúng khi không nhìn thấy trạng thái.
- Không dùng van cổng để tiết lưu lâu dài, dù là ty nổi hay ty chìm. Nếu cần điều tiết, cân nhắc van bướm (xem so sánh van cổng và van bướm).
- Khi van kẹt, rò ở ty, xem cách xử lý tại bài van cổng bị rò rỉ, kẹt.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao phân biệt van cổng ty nổi và ty chìm khi nhìn bên ngoài?
Van ty nổi có giá đỡ hình chữ U hoặc khung phía trên nắp, đoạn ren ty lộ ra và nhô cao khi van mở. Van ty chìm không có giá đỡ, tay quay nằm sát nắp van, chiều cao không đổi khi đóng mở.
Van cổng ty chìm có dùng cho PCCC được không?
Có thể dùng nếu van có tín hiệu điện hoặc chỉ báo trạng thái và được đơn vị thiết kế, thẩm duyệt chấp thuận. Nếu không có chỉ báo, nên chọn van ty nổi để dễ nghiệm thu.
Van cổng ty nổi có chôn ngầm được không?
Không nên. Ty nổi cần khoảng trống để đi lên khi mở và ren lộ ra ngoài sẽ nhanh gỉ khi tiếp xúc đất ẩm. Đường ống chôn ngầm nên dùng van ty chìm có hộp van.
Kiểu ty có ảnh hưởng đến khả năng làm kín không?
Không trực tiếp. Độ kín phụ thuộc vào kiểu nêm, vật liệu làm kín và tình trạng mặt tựa. Kiểu ty ảnh hưởng chủ yếu đến không gian lắp đặt, cách vận hành và việc bảo dưỡng ren.
Cần tư vấn chọn van cổng?
Gửi cho Van Nước Việt Nam (Viva) đường kính, áp lực, lưu chất và vị trí lắp đặt, đội kỹ thuật sẽ tư vấn kiểu ty, kiểu nêm và thương hiệu phù hợp. Gọi hoặc nhắn Zalo 0969 916 835, hoặc gửi yêu cầu qua trang liên hệ.
Xem tổng hợp tài liệu tại bài phân loại van cổng.
