Bảng tra kích thước ren ống BSP, NPT theo inch, DN và mm

Mua một chiếc van ren 1/2″ nhưng về lắp lại không vặn vào ống? Nguyên nhân thường không nằm ở chất lượng sản phẩm mà ở chỗ hai đầu ren khác hệ tiêu chuẩn. Bài viết này tổng hợp bảng tra kích thước ren ống theo inch, DN và mm cho hai hệ ren phổ biến nhất là BSP và NPT. Kèm theo đó là cách gọi quen thuộc của thợ Việt Nam (ren 21, ren 27, ren 34…), cách đo ren ngay tại công trình và những lưu ý để mối ren kín, bền.

Ren ống là gì?

Ren ống là đường xoắn ốc được tiện hoặc cán trên đầu ống, đầu van hay phụ kiện để các chi tiết vặn chặt vào nhau. Khác với ren bulông dùng để kẹp chặt, ren ống còn phải đảm nhận việc làm kín, giữ cho nước, khí hoặc dầu không rò ra ngoài.

Kết nối ren được dùng nhiều nhất ở cỡ nhỏ, thường từ 1/2″ đến 2″ (DN15–DN50). Ở cỡ lớn hơn, kết nối mặt bích hoặc hàn được ưu tiên vì dễ tháo lắp và chịu lực tốt hơn. Nếu bạn đang cân nhắc giữa các phương án, có thể tham khảo thêm bài viết về các kiểu kết nối van để chọn đúng cho hệ thống.

Ren côn và ren trụ khác nhau thế nào?

Trước khi đọc bảng tra, cần phân biệt hai dạng hình học của ren ống:

• Ren côn (taper): đường kính ren nhỏ dần về phía đầu ống, độ côn 1:16. Khi vặn, ren đực và ren cái ép chặt vào nhau, tự tạo ra độ kín trên chính bề mặt ren (vẫn cần băng tan hoặc keo hỗ trợ).
• Ren trụ (parallel): đường kính ren không đổi suốt chiều dài. Bản thân ren trụ không làm kín, mà cần gioăng, vòng đệm hoặc mặt tì để chặn rò rỉ.

Cách nhận biết nhanh: ren côn vặn vào được vài vòng thì nặng tay dần rồi dừng hẳn. Ren trụ vặn nhẹ đều cho đến khi chạm vai hoặc gioăng.

Phân biệt ren BSP và ren NPT

Trên thị trường Việt Nam, phần lớn van và phụ kiện ren theo hệ BSP (nguồn gốc Anh, chuẩn hóa thành ISO). Hệ NPT (Mỹ) xuất hiện nhiều trong thiết bị nhập từ Mỹ, máy nén khí, thiết bị đo, hệ thống dầu khí.

Ren BSP: BSPT và BSPP

Ren BSP (British Standard Pipe) có góc đỉnh ren 55°, đỉnh và chân ren bo tròn. Hệ này chia làm hai loại:

• BSPT – ren côn, theo ISO 7-1: ký hiệu R cho ren ngoài côn, Rc cho ren trong côn, Rp cho ren trong trụ lắp với ren ngoài côn. Mối nối kín ngay trên ren, dùng cho đường ống chịu áp.
• BSPP – ren trụ, theo ISO 228-1: ký hiệu G (ví dụ G1/2). Mối nối không kín trên ren, phải làm kín bằng gioăng hoặc mặt tì. Hay gặp ở đầu nối đồng hồ, rắc co, đầu vòi, thiết bị thủy lực.

Hai loại BSPT và BSPP dùng chung bước ren và đường kính ngoài danh nghĩa. Vì vậy, ở nhiều cỡ chúng có thể vặn vào nhau nhưng khả năng làm kín không đảm bảo nếu không có gioăng.

Ren NPT

Ren NPT (National Pipe Taper) theo tiêu chuẩn Mỹ ASME B1.20.1, góc đỉnh ren 60°, đỉnh và chân ren phẳng. NPT là ren côn với cùng độ côn 1:16, làm kín nhờ ép ren kết hợp băng tan hoặc keo. Biến thể NPTF (Dryseal) được thiết kế để kín mà không cần chất làm kín.

Tóm tắt khác biệt

Bảng tra kích thước ren ống BSP, NPT theo inch, DN và mm

Bảng dưới đây là phần chính của bài. Cột “cách gọi ở VN” là con số thợ thường dùng, lấy theo đường kính ngoài xấp xỉ của ống thép (phi ống). Đường kính ngoài ren BSP là giá trị danh nghĩa theo ISO 228-1 / ISO 7-1. Số ren/inch (TPI) cho biết có bao nhiêu vòng ren trên mỗi 25,4 mm chiều dài.

Một vài điểm cần lưu ý khi đọc bảng:

• Cỡ inch của ren ống là cỡ danh nghĩa, không phải đường kính thật. Ren 1/2″ có đường kính ngoài khoảng 21 mm, không phải 12,7 mm.
• Từ 1″ trở lên, BSP luôn là 11 ren/inch. NPT là 11,5 ren/inch đến cỡ 2″, sau đó chuyển sang 8 ren/inch.
• Ở cỡ 1/2″ và 3/4″, BSP và NPT trùng số ren/inch (14). Đây chính là cỡ dễ lắp nhầm nhất vì hai đầu ren có thể vặn vào được vài vòng.
• Với ống 2-1/2″ (DN65), ống thép theo chuẩn Mỹ có đường kính ngoài khoảng 73 mm, trong khi nhiều loại ống tại Việt Nam khoảng 75–76 mm. Hãy đo thực tế trước khi đặt hàng.

Nếu cần đối chiếu DN với đường kính ngoài ống theo nhiều tiêu chuẩn khác nhau, bạn xem thêm bảng quy đổi DN sang mm.

Ren 21 là bao nhiêu inch? Ren 27, 34, 49, 60 là cỡ nào?

Con số 21, 27, 34… là đường kính ngoài ống thép tính bằng mm, làm tròn. Quy đổi nhanh:

• Ren 21 = 1/2″ = DN15
• Ren 27 = 3/4″ = DN20
• Ren 34 = 1″ = DN25
• Ren 42 = 1-1/4″ = DN32
• Ren 49 = 1-1/2″ = DN40
• Ren 60 = 2″ = DN50

Khi đặt mua van, cút ren mạ kẽm hay măng sông, bạn nên ghi rõ cả hai cách gọi, ví dụ “ren 27 (3/4″, DN20), ren BSP”. Cách ghi này giúp bên bán giao đúng hàng ngay lần đầu.

Cách đo và nhận biết ren ống tại hiện trường

Khi không có nhãn mác hoặc tài liệu, bạn có thể xác định ren theo bốn bước sau.

1. Xác định ren côn hay ren trụ. Đặt thước kẹp đo đường kính ở đầu ren và ở cuối ren. Nếu hai số đo chênh nhau rõ, đó là ren côn. Nếu bằng nhau, đó là ren trụ. Có thể kiểm tra nhanh bằng mắt: đặt cạnh thước thẳng dọc theo đỉnh ren, ren côn sẽ hở dần về một phía.
2. Đo đường kính. Với ren ngoài, đo đường kính đỉnh ren. Với ren côn, đo ở khoảng ren thứ tư tính từ đầu ống để có số gần đường kính danh nghĩa nhất. Với ren trong, đo đường kính lỗ ở đỉnh ren rồi so với bảng (ren trong sẽ nhỏ hơn đường kính ngoài ren khoảng một chiều sâu ren mỗi bên). Đối chiếu số đo với cột đường kính ngoài ren BSP trong bảng.
3. Đếm số ren/inch. Dùng dưỡng đo ren (thread gauge) áp vào ren, lá nào khít hoàn toàn không có khe sáng là đúng bước ren. Nếu không có dưỡng, đặt thước dọc ren, đếm số đỉnh ren trong 25,4 mm. Ví dụ đếm được 11 đỉnh là BSP, khoảng 11,5 là NPT. Cách này khó phân biệt ở cỡ 1/2″ và 3/4″ vì cả hai cùng 14 ren/inch.
4. Kiểm tra góc ren. Đây là bước quyết định khi bước ren trùng nhau. Dưỡng ren thường có ghi rõ 55° (Whitworth/BSP) hoặc 60° (NPT/hệ mét). Áp lá dưỡng vào: nếu lá 55° khít mà lá 60° bị hở ở sườn ren, đó là ren BSP. Đỉnh ren bo tròn cũng là dấu hiệu của BSP, đỉnh phẳng là dấu hiệu của NPT.

Mẹo thực tế: thiết bị nhập từ châu Âu, Nhật, Hàn, Trung Quốc thường dùng BSP. Thiết bị nhập từ Mỹ thường dùng NPT. Thông tin này chỉ để định hướng, vẫn nên đo lại để chắc chắn.

Lưu ý khi lắp đặt mối nối ren

• Không lắp lẫn BSP và NPT. Dù vặn được vài vòng, hai đầu ren khác góc ren sẽ chỉ tiếp xúc một phần sườn ren. Mối nối dễ rò rỉ, dễ tuôn ren khi chịu áp hoặc rung. Nếu bắt buộc phải nối hai hệ, hãy dùng đầu chuyển (adapter) BSP–NPT chuyên dụng.
• Quấn băng tan đúng chiều. Quấn theo chiều kim đồng hồ khi nhìn từ đầu ren, tức là cùng chiều vặn vào. Chừa 1–2 vòng ren đầu tiên không quấn để băng tan không lọt vào trong đường ống. Số lớp phụ thuộc độ hở thực tế của mối ren, không nên quấn quá dày.
• Dùng keo làm kín ren khi cần. Với hệ khí nén, dầu, hơi nóng hoặc nơi rung nhiều, keo làm kín ren dạng lỏng thường cho kết quả ổn định hơn. Chọn loại keo phù hợp với môi chất và nhiệt độ theo khuyến cáo của nhà sản xuất keo.
• Ren trụ G cần gioăng. Với đầu nối BSPP, độ kín đến từ gioăng hoặc vòng đệm, không phải từ băng tan. Kiểm tra gioăng còn tốt trước khi lắp.
• Không siết quá lực. Ren côn càng siết càng nở, có thể làm nứt thân van gang, phụ kiện đồng hoặc nhựa. Siết đến khi đủ chặt và đúng hướng lắp, không cố vặn thêm.
• Kiểm tra chất lượng ren trên ống. Ren bị toè, mẻ hoặc tiện lệch tâm sẽ khó kín dù dùng nhiều băng tan. Nếu cần đoạn ống ren sẵn đúng chuẩn, bạn có thể dùng ống tiện ren gia công sẵn.

Trường hợp đường ống cần chuyển từ kết nối ren sang mặt bích, giải pháp đơn giản là dùng mặt bích ren trong. Khi đó, phần ren tra theo bảng trên, còn kích thước mặt bích (đường kính, số lỗ bulông, độ dày) tra theo bảng tra tiêu chuẩn mặt bích JIS, DIN, BS, ANSI.

Câu hỏi thường gặp về ren ống

Cần tư vấn chọn van và phụ kiện ren đúng chuẩn?

Van Nước Việt Nam (Viva) phân phối van công nghiệp và phụ kiện đường ống, trong đó có các dòng côn, tê, cút kết nối ren cho nhiều cỡ ống. Nếu bạn chưa chắc hệ ren đang dùng hoặc cần đối chiếu mã hàng, hãy gửi ảnh và số đo đầu ren cho chúng tôi để được tư vấn trước khi đặt mua.

Gọi hoặc nhắn Zalo 0969 916 835, hoặc gửi yêu cầu qua trang liên hệ để được báo giá và tư vấn kỹ thuật.