Phần lớn sự cố rò rỉ ở mối nối mặt bích không do mặt bích hay gioăng kém chất lượng, mà do lắp sai: hai mặt bích lệch tâm, gioăng đặt lệch, siết bu lông lần lượt từng con theo vòng tròn khiến gioăng bị ép không đều. Bài viết hướng dẫn cách lắp mặt bích và siết bu lông đúng kỹ thuật cho đường ống nước, khí, hơi.
Chuẩn bị trước khi lắp
- Kiểm tra tiêu chuẩn mặt bích: hai mặt bích phải cùng tiêu chuẩn và cấp áp lực (ví dụ JIS 10K với JIS 10K, DIN PN16 với DIN PN16). Mặt bích khác tiêu chuẩn thường lệch tâm lỗ bu lông. Tra kích thước tại bài thông số tiêu chuẩn mặt bích.
- Kiểm tra bề mặt làm kín: sạch, không gỉ sét, không xước ngang, không dính sơn, xỉ hàn.
- Chọn gioăng đúng vật liệu và kích thước: gioăng cao su EPDM cho nước, NBR cho dầu, PTFE cho hóa chất. Xem các loại gioăng mặt bích và so sánh cao su EPDM, NBR, Viton. Luôn dùng gioăng mới, không dùng lại gioăng cũ.
- Chuẩn bị bu lông, đai ốc, long đen đúng đường kính, số lượng, chiều dài và vật liệu (bu lông inox cho môi trường ăn mòn). Ren sạch, đai ốc vặn tay trơn tru.
- Dụng cụ: cờ lê đúng cỡ, cờ lê lực (với hệ thống áp lực cao), thước kiểm tra khe hở.
Các bước lắp mặt bích
- Căn đồng tâm hai mặt bích: hai mặt bích phải song song và đồng tâm trước khi lắp gioăng. Không dùng lực siết bu lông để “kéo” hai đầu ống lệch nhau về thẳng hàng, vì như vậy mối nối luôn chịu ứng suất và dễ rò.
- Lắp vài bu lông phía dưới để đỡ gioăng, rồi đặt gioăng vào giữa, căn cho gioăng đồng tâm với lòng ống. Gioăng không được lấn vào lòng ống.
- Lắp đủ bu lông, vặn đai ốc bằng tay cho đến khi chạm long đen. Đầu bu lông nên nhô ra khỏi đai ốc khoảng 2–3 bước ren.
- Siết theo thứ tự hình sao (đối xứng chéo), không siết lần lượt theo vòng tròn. Với mặt bích 4 lỗ: 1 – 3 – 2 – 4; mặt bích 8 lỗ: 1 – 5 – 3 – 7 – 2 – 6 – 4 – 8.
- Siết làm nhiều lượt: lượt 1 khoảng 30% lực siết yêu cầu, lượt 2 khoảng 60%, lượt 3 đạt 100%, đều theo thứ tự hình sao. Cuối cùng siết lại một vòng theo chiều kim đồng hồ ở 100% để kiểm tra không còn con nào lỏng.
- Kiểm tra khe hở giữa hai mặt bích ở nhiều điểm quanh chu vi: khe hở phải đều nhau.
- Thử áp theo yêu cầu hệ thống trước khi đưa vào vận hành, kiểm tra rò rỉ tại mối nối.
Lực siết cụ thể phụ thuộc đường kính bu lông, cấp bền bu lông, loại gioăng và áp suất làm việc. Hãy theo bảng lực siết của nhà sản xuất gioăng, bu lông hoặc hồ sơ thiết kế. Siết quá mạnh làm gioăng cao su bị ép bẹp, chảy ra ngoài và cũng gây rò.
Lắp mặt bích với van
- Van bướm wafer, lug: gioăng cao su của van đã làm nhiệm vụ làm kín với mặt bích, thường không cần thêm gioăng mặt bích. Mở hé đĩa van khi siết để không làm hỏng đĩa và gioăng. Chi tiết xem hướng dẫn lắp đặt van bướm.
- Van cổng, van cầu, van 1 chiều nối bích: dùng gioăng mặt bích như mối nối ống thông thường; chú ý chiều dòng chảy với van 1 chiều.
- Nối ống ren với thiết bị nối bích: dùng mặt bích ren trong.
Lỗi thường gặp khi lắp mặt bích
| Lỗi | Hậu quả | Cách tránh |
|---|---|---|
| Siết lần lượt theo vòng tròn | Gioăng bị ép lệch một phía, rò ở phía còn lại | Siết hình sao, nhiều lượt |
| Dùng bu lông kéo hai đầu ống lệch tâm | Mối nối chịu ứng suất, rò sau thời gian ngắn | Căn chỉnh ống, giá đỡ trước khi lắp |
| Dùng lại gioăng cũ, gioăng chai cứng | Không kín ngay khi thử áp | Luôn thay gioăng mới |
| Gioăng sai vật liệu (EPDM cho dầu) | Gioăng trương phồng, hỏng | Chọn gioăng theo lưu chất |
| Bôi mỡ, keo lên gioăng | Gioăng trượt khi siết, giảm khả năng làm kín | Chỉ bôi khi nhà sản xuất gioăng cho phép |
| Ghép mặt bích khác tiêu chuẩn | Lỗ bu lông lệch, phải doa lỗ, gioăng không khớp | Kiểm tra tiêu chuẩn trước khi đặt hàng |
Câu hỏi thường gặp
Vì sao phải siết bu lông mặt bích theo hình sao?
Siết đối xứng chéo giúp hai mặt bích tiến lại gần nhau song song, gioăng bị ép đều trên toàn chu vi. Siết lần lượt theo vòng tròn làm mặt bích nghiêng, gioăng bị ép chặt một phía và hở phía kia.
Có cần thay gioăng mỗi lần tháo mặt bích không?
Nên thay. Gioăng đã bị ép giữ lại vết lún và mất một phần đàn hồi, khi lắp lại khó làm kín, nhất là với đường ống có áp lực hoặc nhiệt độ cao.
Lắp van bướm wafer có cần gioăng mặt bích không?
Thường không cần, vì gioăng cao su bao quanh thân van đã làm kín với mặt bích. Thêm gioăng có thể làm van bị ép không đều và khó đóng mở. Hãy làm theo hướng dẫn của hãng van.
Mặt bích JIS 10K lắp với DIN PN16 được không?
Không nên. Hai tiêu chuẩn khác nhau về đường kính vòng lỗ bu lông và số lỗ ở nhiều cỡ, lắp ghép dễ lệch và không đảm bảo kín. Chỉ một số cỡ trùng kích thước, cần kiểm tra bảng tra trước.
Cần tư vấn mặt bích, gioăng, bu lông?
Gửi cho Van Nước Việt Nam (Viva) kích thước, tiêu chuẩn mặt bích, áp suất và lưu chất, đội kỹ thuật sẽ tư vấn bộ mặt bích, gioăng, bu lông phù hợp. Gọi hoặc nhắn Zalo 0969 916 835, hoặc gửi yêu cầu qua trang liên hệ. Sản phẩm tham khảo: mặt bích.
Xem thêm tài liệu tra cứu tại bài thông số tiêu chuẩn mặt bích JIS, DIN, BS, ANSI và cách chọn phụ kiện đường ống.
