Một hệ thống đường ống có thể cần hàng chục loại phụ kiện: cút, tê, côn thu, măng sông, rắc co, mặt bích, khớp nối, lọc Y. Chỉ cần một phụ kiện sai vật liệu, sai chuẩn ren hay sai cấp áp lực là cả tuyến ống phải tháo ra làm lại. Bài viết hướng dẫn cách chọn phụ kiện đường ống theo 6 bước: chức năng, vật liệu, kiểu nối, kích thước, áp lực và tiêu chuẩn.
Bước 1: Xác định chức năng của phụ kiện
| Nhu cầu | Phụ kiện |
|---|---|
| Đổi hướng dòng chảy 90°, 45° | Cút (co) |
| Chia nhánh, gộp dòng | Tê đều, tê thu |
| Chuyển đổi cỡ ống | Côn thu (đồng tâm, lệch tâm), kép thu |
| Nối thẳng hai đoạn ống | Măng sông, kép (ống tiện ren hai đầu) |
| Nối có thể tháo lắp nhanh | Rắc co, mặt bích |
| Bịt đầu ống | Nút bịt, nắp chụp, mặt bích mù |
| Hấp thụ rung, giãn nở nhiệt, lệch tâm nhỏ | Khớp nối mềm |
| Chặn rác bảo vệ van, bơm, đồng hồ | Lọc Y |
Tham khảo sản phẩm: côn, tê, cút, phụ kiện các loại. Về cút nối ống, xem bài cút nối ống nước.
Bước 2: Chọn vật liệu theo lưu chất và môi trường
| Vật liệu | Phù hợp | Lưu ý |
|---|---|---|
| Thép mạ kẽm | Cấp nước, PCCC, khí nén | Lớp kẽm bị phá ở mối hàn, ren cần xử lý chống gỉ |
| Thép đen (thép cacbon) | Hơi nóng, dầu, khí, PCCC | Cần sơn chống gỉ bên ngoài |
| Inox 304 | Nước sạch, thực phẩm, khí, hơi | Không dùng lâu dài cho nước biển, nước có clo |
| Inox 316 | Nước biển, hóa chất, dược phẩm | Giá cao hơn 304 |
| Gang | Phụ kiện bích cỡ lớn cho cấp thoát nước | Gang xám giòn, ưu tiên gang cầu cho áp lực cao |
| Nhựa PVC, UPVC, PPR, HDPE | Nước, hóa chất, nước thải | Giới hạn nhiệt độ, áp lực thấp hơn kim loại |
| Đồng | Nước sạch, gas, khí cỡ nhỏ | Phụ kiện ren DN15–DN50 |
Phụ kiện nên cùng vật liệu với ống. Nối hai kim loại khác nhau (như inox với thép mạ kẽm) trong môi trường nước có thể gây ăn mòn điện hóa ở chỗ tiếp xúc. Chọn inox 304 hay 316 xem bài so sánh inox 304 và 316.
Bước 3: Chọn kiểu nối
- Nối ren: lắp nhanh, không cần hàn, thường dùng đến DN50 (một số hệ đến DN100) với áp lực thấp và trung bình. Xem bảng tra kích thước ren ống BSP, NPT.
- Nối hàn: kín, bền, chịu áp và nhiệt cao, dùng cho DN50 trở lên và hệ thống hơi, dầu. Phụ kiện hàn phải cùng độ dày với ống: xem bảng tra độ dày ống thép SCH.
- Nối bích: tháo lắp được, dùng để nối van, bơm, thiết bị, ống cỡ lớn. Xem cách lắp mặt bích.
- Nối rãnh (khớp nối nhanh): phổ biến trong PCCC, lắp nhanh, cho phép lệch nhỏ.
Các kiểu nối ở đầu van (ren, bích, wafer, lug, hàn) xem bài các kiểu kết nối van.
Bước 4: Xác định đúng kích thước
Đo đường kính ngoài ống, đối chiếu với DN và inch. Cùng gọi là “phi 27” nhưng ống thép, ống inox, ống nhựa có thể khác nhau về đường kính ngoài. Tra cứu tại bảng quy đổi DN sang mm. Với côn thu, tê thu, ghi rõ cả hai kích thước (ví dụ côn thu DN100 × DN80).
Bước 5: Chọn cấp áp lực
- Phụ kiện ren ghi cấp áp lực (ví dụ 150 lb, 300 lb) hoặc PN.
- Phụ kiện hàn theo độ dày SCH, phải bằng hoặc dày hơn ống.
- Mặt bích theo PN (DIN, EN), K (JIS) hoặc Class (ANSI).
Cấp áp lực phụ kiện phải lớn hơn áp suất làm việc lớn nhất, kể cả áp suất tăng đột ngột do búa nước. Ý nghĩa ký hiệu PN xem bài PN là gì.
Bước 6: Thống nhất tiêu chuẩn
- Ren: BSP (ren hệ Anh, phổ biến ở Việt Nam) và NPT (ren hệ Mỹ) không lắp lẫn được dù cùng inch.
- Mặt bích: JIS, DIN/EN, ANSI, BS khác nhau về vòng lỗ bu lông. Toàn tuyến nên dùng một tiêu chuẩn, khớp với tiêu chuẩn của van, bơm. Tra cứu tại thông số tiêu chuẩn mặt bích.
- Chứng chỉ: công trình cần nghiệm thu nên yêu cầu CO/CQ cho phụ kiện.
Đừng quên khớp nối mềm và lọc Y
Ở đầu hút và đầu đẩy của bơm, nên lắp khớp nối mềm để giảm rung truyền sang đường ống. Trước van điều khiển, van giảm áp, đồng hồ nước, nên lắp lọc Y để chặn cặn bẩn. Sản phẩm tham khảo: mặt bích.
Câu hỏi thường gặp
Phụ kiện ren dùng được đến kích thước nào?
Thường dùng đến DN50, một số hệ thống áp thấp dùng đến DN100. Cỡ lớn hơn nên dùng nối hàn hoặc nối bích để đảm bảo kín và dễ thi công.
Ren BSP và NPT có lắp lẫn được không?
Không. Hai loại khác góc ren (55° và 60°) và bước ren ở nhiều cỡ, lắp lẫn sẽ không kín hoặc làm hỏng ren. Cần xác định chuẩn ren của thiết bị trước khi mua phụ kiện.
Có nên nối phụ kiện inox với ống thép mạ kẽm?
Hạn chế. Trong môi trường nước, hai kim loại khác nhau tiếp xúc trực tiếp có thể gây ăn mòn điện hóa ở phần kẽm, thép. Nếu bắt buộc, dùng phụ kiện chuyển tiếp có lớp cách điện.
Côn thu đồng tâm và lệch tâm khác nhau thế nào?
Côn đồng tâm có tâm hai đầu trùng nhau, dùng cho ống đứng hoặc đường ống thông thường. Côn lệch tâm có một mặt phẳng, thường lắp ở đầu hút bơm (mặt phẳng hướng lên) để tránh đọng khí.
Cần tư vấn chọn phụ kiện đường ống?
Gửi cho Van Nước Việt Nam (Viva) sơ đồ tuyến ống hoặc danh sách kích thước, lưu chất và áp suất, đội kỹ thuật sẽ tư vấn và báo giá trọn bộ phụ kiện. Gọi hoặc nhắn Zalo 0969 916 835, hoặc gửi yêu cầu qua trang liên hệ.
Xem thêm tài liệu tra cứu tại bài thông số tiêu chuẩn mặt bích JIS, DIN, BS, ANSI.
